1Klasik
Yükleniyor...
6. Sınıf Fen Bilimleri: Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim Yazılıya Hazırlık
Bu ünitede canlı çeşitliliğinin neden önemli olduğunu, onu nelerin tehdit ettiğini, ısınmak için kullandığımız yakıtların etkilerini ve çevre sorunlarına nasıl çözüm üretebileceğimizi düşüneceksin.
Yazılı öncesi konu özeti
Biyoçeşitlilik ve önemi
- Bir bölgede yaşayan canlı türlerinin çeşitliliğine biyoçeşitlilik denir.
- Biyoçeşitlilik doğal dengenin korunmasını sağlar; canlılar besin, barınak ve tozlaşma gibi konularda birbirine bağlıdır.
- Bitkiler oksijen üretir; birçok besin, ilaç ve hammadde canlılardan elde edilir.
- Yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan türlere endemik tür denir. Türkiye, endemik bitki türleri bakımından zengin bir ülkedir.
- Bir türün yok olması, ona bağlı başka türleri de etkileyerek doğal dengeyi bozabilir.
Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörler
- Ormansızlaşma, sulak alanların kurutulması ve plansız şehirleşme canlıların yaşam alanlarını yok eder.
- Aşırı ve kaçak avlanma, hava, su ve toprak kirliliği, orman yangınları ve iklim değişikliği türlerin azalmasına yol açar.
- Bir ekosisteme dışarıdan getirilen istilacı türler, yerli türlerle besin ve yaşam alanı için yarışarak onları tehlikeye atabilir.
- Millî parklar ve koruma alanları, avlanma yasakları, ağaçlandırma ve tohum gen bankaları biyoçeşitliliği korumaya yardım eder.
Isınma yakıtları ve çevre
- Evlerde ısınmak için odun, kömür, fuel-oil ve doğal gaz gibi yakıtlar kullanılır; bu yakıtlar yanınca karbondioksit oluşur.
- Kömür ve fuel-oil yanınca açığa çıkan kükürt dioksit asit yağmurlarına, kurum ve toz parçacıkları hava kirliliğine ve solunum yolu hastalıklarına neden olur.
- Yakıtlar yeterli hava olmadan yanarsa renksiz, kokusuz ve zehirli karbon monoksit gazı oluşabilir; bacalar düzenli temizletilmeli, ortam havalandırılmalıdır.
- Doğal gaz kömüre göre daha az kükürt dioksit ve kurum oluşturur; ancak o da yanınca karbondioksit üretir.
- Binalara ısı yalıtımı yapmak yakıt tüketimini azaltır; güneş gibi yenilenebilir enerji kaynakları çevreyi daha az kirletir.
Çevre problemlerine çözüm
- Bir çevre problemini çözmek için önce problem belirlenir ve problemle ilgili veri toplanır.
- Ardından çözüm önerileri geliştirilir, en uygun çözüm seçilip uygulanır ve sonuçları değerlendirilir.
- Atıkları ayrıştırmak ve geri dönüşüme göndermek, suyu ve enerjiyi tasarruflu kullanmak, toplu taşımayı tercih etmek bireysel çözümlerdir.
- Sürdürülebilir yaşam, bugünkü ihtiyaçlarımızı karşılarken gelecek nesillerin de doğal kaynaklardan yararlanabilmesini sağlamaktır.
Bu ünitenin kazanımları (4)
- FB.6.7.1 Biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemini sorgulayabilme
- FB.6.7.2 Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri araştırma verilerine dayalı tahmin edebilme
- FB.6.7.3 Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkilerini tartışabilme
- FB.6.7.4 Yakın çevresindeki veya ülkemizdeki bir çevre problemini çözebilme
Önemli kavramlar ve tanımlar
- Biyoçeşitlilik
- Bir bölgede yaşayan canlı türlerinin çeşitliliği.
- Endemik tür
- Yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan tür.
- İstilacı tür
- Dışarıdan geldiği ekosistemde hızla yayılarak yerli türlere zarar veren tür.
- Tohum gen bankası
- Bitki tohumlarının gelecekte kullanılmak üzere uygun koşullarda saklandığı yer.
- Karbon monoksit
- Yakıtların yetersiz havada yanmasıyla oluşabilen renksiz, kokusuz ve zehirli gaz.
- Asit yağmuru
- Havaya karışan kükürt dioksit gibi gazların yağmur suyuyla birleşerek yağmurun asitli hâle gelmesi.
- Geri dönüşüm
- Kullanılmış maddelerin işlenerek yeniden hammadde olarak kullanılması.
- Sürdürülebilirlik
- Kaynakları gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan kullanma.
İnteraktif yazılı provası
Sorular karışık sırayla, tek tek gelir. Her sorudan sonra cevabını kontrol eder, açıklamayı okursun. Sonunda hangi konuları tekrar etmen gerektiğini görürsün.
Misafir olarak çözüyorsun: sonucun kaydedilmez. Giriş yap
Yazılı soruları
Soruları istediğin sırayla çözebilirsin. Her sorunun altında cevabını kontrol eder, açıklamalı çözümü görürsün.
Klasik yazılı soruları
2Klasik
Sobalarda yakıtın yeterli hava olmadan yanmasıyla oluşabilen renksiz, kokusuz ve zehirli gaz hangisidir?
3Klasik
Bir bölgede arıların sayısının çok azalmasının o bölgedeki biyoçeşitliliği ve insanların besin kaynaklarını nasıl etkileyeceğini nedenleriyle açıklayınız.
Açık uçlu sorular
4Açık uçlu
Kışın evlerin kömür yerine doğal gaz ya da güneş enerjisi gibi kaynaklarla ısıtılmasının insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini tartışınız.
5Açık uçlu
Okulunuzun bahçesinde yerlere çok sayıda plastik şişe ve ambalaj atıldığını fark ettiniz. Bu çevre problemi için problemi, nedenini, bir çözüm önerisini ve çözümün nasıl değerlendirileceğini içeren kısa bir plan yazınız.
Boşluk doldurma
6Boşluk doldurma
Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.
Bir bölgede yaşayan canlı türlerinin çeşitliliği olarak adlandırılır. Bu çeşitlilik azalırsa doğal bozulabilir.
7Boşluk doldurma
Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.
Kömür ve fuel-oil yandığında açığa çıkan gazı asit yağmurlarına neden olur. Binalara yapılan ise yakıt tüketimini azaltır.
Doğru-yanlış
8Doğru-yanlış
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Aşırı avlanma biyoçeşitliliği tehdit eden faktörlerden biridir.”
9Doğru-yanlış
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Tohum gen bankaları biyoçeşitliliği tehdit eden uygulamalardandır.”
10Doğru-yanlış
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Bir ekosisteme dışarıdan getirilen istilacı türler, yerli türlerin yaşamını tehlikeye atabilir.”
11Doğru-yanlış
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Doğal gaz yandığında hiç karbondioksit oluşmaz.”
Eşleştirme
12Eşleştirme
Kavramları açıklamalarıyla eşleştirin.
Soldan bir kutuya, sonra sağdan uygun açıklamaya dokun. Bilgisayarda sağdaki kutuyu sürükleyip soldakinin üstüne bırakabilirsin.
Grafik, tablo ve görsel yorumlama
13Yorumlama
Tabloda bir ilçede yıllara göre kömürle ısınan konutların oranı ve kış aylarında havada ölçülen ortalama kükürt dioksit miktarı verilmiştir (örnek veriler). Tablodan hangi çıkarım yapılabilir?
| Yıl | Kömürle ısınan konut oranı (%) | Kükürt dioksit (µg/m³) |
|---|---|---|
| 2018 | 80 | 120 |
| 2020 | 60 | 90 |
| 2022 | 35 | 55 |
| 2024 | 15 | 30 |
14Yorumlama
Grafikte bir bölgede nesli tehlike altındaki türleri etkileyen başlıca tehditler ve bu tehditlerden etkilenen tür sayıları verilmiştir (örnek veriler). Bu verilere dayanarak aşağıdaki tahminlerden hangisi en uygundur?
| Tehdit | Etkilenen tür sayısı |
|---|---|
| Yaşam alanı kaybı | 45 |
| Aşırı avlanma | 25 |
| Kirlilik | 15 |
| İstilacı türler | 10 |
Deney düzeneği yorumlama
15Deney
Bir öğrenci, hava kirliliğinin farklı yerlerde ne kadar olduğunu karşılaştırmak için aynı tür ağaçlardan aynı gün topladığı yaprakları beyaz ıslak mendille siliyor ve mendilde biriken kiri karşılaştırıyor. Bu çalışmada bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?
I. örnek
- 🍃 Yoğun trafikli cadde kenarındaki ağaçtan 5 yaprak
- 🤍 Beyaz ıslak mendil
II. örnek
- 🍃 Şehir parkının ortasındaki ağaçtan 5 yaprak
- 🤍 Beyaz ıslak mendil
III. örnek
- 🍃 Köydeki bahçede bulunan ağaçtan 5 yaprak
- 🤍 Beyaz ıslak mendil
Yapraklar aynı büyüklükte seçilmiş ve aynı şekilde silinmiştir.
16Deney
Bir öğrenci asit yağmurunun bitkilere etkisini incelemek için aynı türden ve aynı boydaki üç fideyi iki hafta boyunca sırasıyla musluk suyu, az sirkeli su ve çok sirkeli su ile suluyor. Bu deney için bir hipotez yazınız; bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve kontrol edilmesi gereken bir değişkeni belirtiniz.
Çoktan seçmeli sorular
17Çoktan seçmeli
Aşağıdakilerden hangisi biyoçeşitliliği korumaya yönelik bir uygulamadır?
18Çoktan seçmeli
Sobayla ısınılan bir evde karbon monoksit zehirlenmesini önlemek için aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?
Sıralama
19Sıralama
Yakın çevrendeki bir çevre problemini çözmek için izlenecek adımları doğru sıraya koyun.
- 1Problemle ilgili gözlem yaparak veri topla.
- 2Seçtiğin çözümü uygula.
- 3Çözüm önerileri geliştir ve en uygununu seç.
- 4Problemi belirle.
- 5Sonuçları değerlendir ve gerekirse çözümü geliştir.
Cevap anahtarı ve açıklamalı çözümler
Cevap anahtarını göster
| No | Soru | Cevap ve açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan türlere ne ad verilir? | Endemik tür Endemik türler dünyada yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak bulunur; bu yüzden korunmaları çok önemlidir. |
| 2 | Sobalarda yakıtın yeterli hava olmadan yanmasıyla oluşabilen renksiz, kokusuz ve zehirli gaz hangisidir? | Karbon monoksit Karbon monoksit renksiz ve kokusuz olduğu için fark edilmesi zordur; bu yüzden bacalar temiz tutulmalı ve ortam havalandırılmalıdır. |
| 3 | Bir bölgede arıların sayısının çok azalmasının o bölgedeki biyoçeşitliliği ve insanların besin kaynaklarını nasıl etkileyeceğini nedenleriyle açıklayınız. | Arılar çiçekten çiçeğe konarak tozlaşmayı sağlar. Arılar azalırsa birçok bitki tozlaşamaz, tohum ve meyve oluşturamaz; bu bitkilerin sayısı azalır. Bu bitkilerle beslenen hayvanlar da etkilenir ve doğal denge bozulur. İnsanlar için de meyve ve sebze üretimi azalır. Canlılar birbirine bağlıdır; bir türün azalması zincirleme olarak pek çok türü ve insanları etkiler. |
| 4 | Kışın evlerin kömür yerine doğal gaz ya da güneş enerjisi gibi kaynaklarla ısıtılmasının insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini tartışınız. | Kömür yanınca kükürt dioksit, kurum ve toz parçacıkları açığa çıkar; bunlar hava kirliliğine, asit yağmurlarına ve solunum yolu hastalıklarına neden olur. Doğal gaz daha az kükürt dioksit ve kurum oluşturduğu için hava kirliliğini azaltır, ancak o da karbondioksit üretir. Güneş enerjisi gibi yenilenebilir kaynaklar ise ısınırken havayı kirletmez; fakat kurulum maliyeti ve hava koşullarına bağlı olması gibi sınırlılıkları vardır. Tartışırken her yakıtın hem yararlarını hem de zararlarını göz önüne almak gerekir. |
| 5 | Okulunuzun bahçesinde yerlere çok sayıda plastik şişe ve ambalaj atıldığını fark ettiniz. Bu çevre problemi için problemi, nedenini, bir çözüm önerisini ve çözümün nasıl değerlendirileceğini içeren kısa bir plan yazınız. | Problem: Okul bahçesinde plastik atıklar birikiyor. Neden: Yeterli ve görünür atık kutusu yok, öğrenciler geri dönüşüm konusunda bilinçli değil. Çözüm: Bahçeye plastik ve kâğıt için ayrı geri dönüşüm kutuları koymak ve sınıflarda bilgilendirme afişleri hazırlamak. Değerlendirme: Bir ay boyunca her hafta bahçedeki atıkları sayıp ilk haftayla karşılaştırmak. Bir çevre problemini çözmek; problemi tanımlamayı, veri toplamayı, çözüm uygulamayı ve sonucu değerlendirmeyi içerir. |
| 6 | Bir bölgede yaşayan canlı türlerinin çeşitliliği …… olarak adlandırılır. Bu çeşitlilik azalırsa doğal …… bozulabilir. | biyoçeşitlilik · denge Biyoçeşitlilik ne kadar fazlaysa ekosistem o kadar dengeli ve dayanıklı olur. |
| 7 | Kömür ve fuel-oil yandığında açığa çıkan …… gazı asit yağmurlarına neden olur. Binalara yapılan …… ise yakıt tüketimini azaltır. | kükürt dioksit · ısı yalıtımı Kükürt dioksit yağmur suyuyla birleşerek asit yağmuruna dönüşür. Isı yalıtımı evin ısısını kaybetmesini yavaşlattığı için daha az yakıt harcanır. |
| 8 | Aşırı avlanma biyoçeşitliliği tehdit eden faktörlerden biridir. | Doğru Canlılar üreyebildiklerinden daha hızlı avlanırsa sayıları azalır ve nesilleri tükenebilir. |
| 9 | Tohum gen bankaları biyoçeşitliliği tehdit eden uygulamalardandır. | Yanlış. Doğrusu: Tohum gen bankaları, bitki türlerinin tohumlarını saklayarak biyoçeşitliliği korumaya yardım eder. Gen bankalarında saklanan tohumlar, bir tür doğada azalırsa yeniden yetiştirilmesine olanak sağlar. |
| 10 | Bir ekosisteme dışarıdan getirilen istilacı türler, yerli türlerin yaşamını tehlikeye atabilir. | Doğru İstilacı türler yeni ortamda doğal düşmanları olmadığı için hızla çoğalabilir ve yerli türlerle besin ve yaşam alanı için yarışır. |
| 11 | Doğal gaz yandığında hiç karbondioksit oluşmaz. | Yanlış. Doğrusu: Doğal gaz yandığında da karbondioksit oluşur; ancak kömüre göre daha az kükürt dioksit ve kurum açığa çıkar. Odun, kömür, fuel-oil ve doğal gaz gibi yakıtların hepsi yanınca karbondioksit üretir. |
| 12 | Kavramları açıklamalarıyla eşleştirin. | Ormansızlaşma → Canlıların yaşam alanlarının yok olmasına yol açar; Karbon monoksit → Renksiz, kokusuz ve zehirli gaz; Millî park → Doğal alanların ve canlıların koruma altına alındığı bölge; Geri dönüşüm → Atıkların işlenerek yeniden hammadde olarak kullanılması; Endemik tür → Yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan tür Kavramların bir kısmı biyoçeşitliliğe yönelik tehditleri, bir kısmı ise koruma ve çözüm yollarını anlatır. |
| 13 | Tabloda bir ilçede yıllara göre kömürle ısınan konutların oranı ve kış aylarında havada ölçülen ortalama kükürt dioksit miktarı verilmiştir (örnek veriler). Tablodan hangi çıkarım yapılabilir? | C) Kömürle ısınan konut oranı azaldıkça havadaki kükürt dioksit miktarı da azalmıştır. Kömürle ısınan konut oranı %80’den %15’e düşerken kükürt dioksit miktarı 120’den 30 µg/m³’e inmiştir. %15, %80’in yarısı değildir (yarısı %40 olurdu). |
| 14 | Grafikte bir bölgede nesli tehlike altındaki türleri etkileyen başlıca tehditler ve bu tehditlerden etkilenen tür sayıları verilmiştir (örnek veriler). Bu verilere dayanarak aşağıdaki tahminlerden hangisi en uygundur? | D) Yaşam alanlarını korumak, bu bölgede en çok türün korunmasına katkı sağlar. En çok türü etkileyen tehdit 45 türle yaşam alanı kaybıdır. Bu nedenle yaşam alanlarını korumak en fazla türe yarar sağlar. Kirlilik de 15 türü etkilemektedir. |
| 15 | Bir öğrenci, hava kirliliğinin farklı yerlerde ne kadar olduğunu karşılaştırmak için aynı tür ağaçlardan aynı gün topladığı yaprakları beyaz ıslak mendille siliyor ve mendilde biriken kiri karşılaştırıyor. Bu çalışmada bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir? | C) Yaprakların toplandığı yer Öğrencinin bilerek değiştirdiği değişken yaprakların toplandığı yerdir (bağımsız değişken). Mendilde biriken kir ölçülen sonuçtur (bağımlı değişken). Mendil ve silme şekli sabit tutulan değişkenlerdir. |
| 16 | Bir öğrenci asit yağmurunun bitkilere etkisini incelemek için aynı türden ve aynı boydaki üç fideyi iki hafta boyunca sırasıyla musluk suyu, az sirkeli su ve çok sirkeli su ile suluyor. Bu deney için bir hipotez yazınız; bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve kontrol edilmesi gereken bir değişkeni belirtiniz. | Hipotez: Sulama suyundaki sirke miktarı arttıkça fidelerin gelişimi olumsuz etkilenir. Bağımsız değişken sulama suyundaki sirke miktarıdır. Bağımlı değişken fidelerin boy uzunluğu ve yapraklarının görünümüdür. Kontrol edilen değişkenler: verilen su miktarı, saksı ve toprak türü, fidelerin aldığı ışık ve sıcaklık. Sirkeli su asit yağmurunu temsil eden basit bir modeldir. Güvenilir sonuç için yalnızca sirke miktarı değiştirilmeli, diğer koşullar aynı tutulmalıdır. |
| 17 | Aşağıdakilerden hangisi biyoçeşitliliği korumaya yönelik bir uygulamadır? | C) Canlıların üreme dönemlerinde avlanma yasaklarına uymak Üreme dönemlerinde avlanmamak türlerin çoğalmasına fırsat verir. Diğer seçenekler yaşam alanlarını yok eder ya da kirletir. |
| 18 | Sobayla ısınılan bir evde karbon monoksit zehirlenmesini önlemek için aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır? | A) Bacayı düzenli olarak temizletmek ve odayı havalandırmak Temiz baca ve havalandırma, yakıtın yeterli havayla yanmasını ve gazların dışarı atılmasını sağlar. Diğer seçenekler zehirli gazların ortamda birikmesine yol açar. |
| 19 | Yakın çevrendeki bir çevre problemini çözmek için izlenecek adımları doğru sıraya koyun. | 1. Problemi belirle. 2. Problemle ilgili gözlem yaparak veri topla. 3. Çözüm önerileri geliştir ve en uygununu seç. 4. Seçtiğin çözümü uygula. 5. Sonuçları değerlendir ve gerekirse çözümü geliştir. Problem çözme; problemi tanımlama, veri toplama, çözüm geliştirme, uygulama ve değerlendirme adımlarından oluşur. |
Açık uçlu sorulardaki cevaplar örnektir; aynı fikirleri farklı cümlelerle anlatan cevaplar da doğrudur.
İlgili deneyler ve çalışmalar
- 🧪 Sürdürülebilir Yaşam AtölyesiSimülasyon · yeni sekmede açılır
- 🧩 Biyoçeşitliliğin ÖnemiÇalışma etkinlikleri · giriş yapınca açılır
- 🧩 Biyoçeşitliliği Tehdit Eden FaktörlerÇalışma etkinlikleri · giriş yapınca açılır
- 🧩 Isınma Yakıtları ve ÇevreÇalışma etkinlikleri · giriş yapınca açılır
- 🧩 Çevre Problemlerine ÇözümÇalışma etkinlikleri · giriş yapınca açılır
- 📖 Konu anlatımlarıKonu Çalış · giriş yapınca açılır