1Klasik
Yükleniyor...
7. Sınıf Fen Bilimleri: Sürdürülebilir Yaşam ve Enerji Yazılıya Hazırlık
Besin zincirindeki canlıların birbirine nasıl bağlı olduğunu, enerjinin zincirde nasıl aktarıldığını ve kaynakları neden tasarruflu kullanmamız gerektiğini tekrar edelim.
Yazılı öncesi konu özeti
Besin zinciri ve canlılar
- Üreticiler (yeşil bitkiler, algler) fotosentezle Güneş enerjisini kullanarak kendi besinlerini üretir; besin zincirinin ilk halkasıdır.
- Tüketiciler besinlerini dışarıdan hazır alır: otçullar (tavşan, inek) bitkilerle, etçiller (kurt, kartal) hayvanlarla, hepçiller (insan, ayı) hem bitki hem hayvanlarla beslenir.
- Ayrıştırıcılar (bazı bakteri ve mantarlar) ölü canlıları ve atıkları parçalayarak maddeleri toprağa geri kazandırır.
- Besin zincirinde ok, besin olan canlıdan onu yiyen canlıya doğru çizilir: Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal.
- Birbirine bağlı birçok besin zinciri besin ağını oluşturur. Bir halkadaki değişiklik zincirdeki diğer canlıları da etkiler.
Enerji akışı
- Besin zincirindeki enerjinin kaynağı Güneş’tir; enerji, üreticiler aracılığıyla zincire girer.
- Her canlı aldığı enerjinin büyük kısmını yaşamsal faaliyetlerinde kullanır ve ısı olarak çevreye verir; bir üst basamağa yalnızca küçük bir kısmı (yaklaşık onda biri) aktarılır.
- Bu yüzden besin zincirinin başından sonuna doğru gidildikçe aktarılan enerji azalır.
- Enerji zincirde tek yönlü akar ve geri dönmez; ayrıştırıcıların toprağa kazandırdığı maddeler ise yeniden kullanılır.
Kaynakların tasarruflu kullanımı
- Kullanılabilir tatlı su, toprak, orman, enerji ve maden kaynakları sınırlıdır. Kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlar çok uzun sürede oluştuğu için tükenebilir.
- Su tasarrufu: diş fırçalarken musluğu kapatmak, damlatan muslukları onarmak, duş süresini kısaltmak.
- Enerji tasarrufu: kullanılmayan ışıkları kapatmak, tasarruflu (LED) ampul kullanmak, cihazları bekleme modunda bırakmamak.
- Tasarruf, ihtiyacımız olanı hiç kullanmamak değil; kaynakları gerektiği kadar ve israf etmeden kullanmaktır.
Sürdürülebilir yaşam ve geri dönüşüm
- Sürdürülebilir yaşam, bugünkü ihtiyaçlarımızı gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan karşılamaktır.
- Kâğıt, cam, plastik ve metal atıkların geri dönüşümü hammadde ve enerji tasarrufu sağlar; atık piller ayrı toplama kutularına atılmalıdır.
- Eşyaları yeniden kullanmak, bez çanta taşımak, kısa mesafelerde yürümek ya da bisiklete binmek sürdürülebilir davranışlardır.
- Bireysel tasarruf davranışları toplandığında doğal kaynakların korunmasında büyük fark yaratır.
Bu ünitenin kazanımları (2)
- FB.7.7.1 Besin zincirindeki canlılar arasındaki ilişkileri yapılandırabilme
- FB.7.7.2 Kaynakların tasarruflu kullanımının önemini sorgulayabilme
Önemli kavramlar ve tanımlar
- Üretici
- Fotosentezle kendi besinini üreten canlı.
- Tüketici
- Besinini dışarıdan hazır alan canlı; otçul, etçil ya da hepçil olabilir.
- Ayrıştırıcı
- Ölü canlıları ve atıkları parçalayarak maddeleri toprağa kazandıran canlı.
- Besin zinciri
- Canlıların beslenme ilişkisine göre sıralanmasıyla oluşan dizi.
- Besin ağı
- Birbirine bağlı birçok besin zincirinin oluşturduğu yapı.
- Enerji akışı
- Güneş’ten gelen enerjinin besin zinciri boyunca bir canlıdan diğerine aktarılması.
- Tasarruf
- Kaynakları gerektiği kadar ve israf etmeden kullanma.
- Geri dönüşüm
- Kullanılmış atıkların işlenerek yeniden hammadde olarak kullanılması.
- Sürdürülebilir yaşam
- Bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan karşılama.
İnteraktif yazılı provası
Sorular karışık sırayla, tek tek gelir. Her sorudan sonra cevabını kontrol eder, açıklamayı okursun. Sonunda hangi konuları tekrar etmen gerektiğini görürsün.
Misafir olarak çözüyorsun: sonucun kaydedilmez. Giriş yap
Yazılı soruları
Soruları istediğin sırayla çözebilirsin. Her sorunun altında cevabını kontrol eder, açıklamalı çözümü görürsün.
Klasik yazılı soruları
2Klasik
Besin zincirindeki enerjinin asıl kaynağı nedir?
3Klasik
Besin zincirinde bir üst basamağa aktarılan enerjinin azalmasının nedenini açıklayınız.
Açık uçlu sorular
4Açık uçlu
“Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal” besin zincirinde yılanların sayısı avlanma nedeniyle hızla azalırsa kurbağa ve kartal sayılarında kısa sürede nasıl bir değişiklik beklenir? Açıklayınız.
5Açık uçlu
Evinizde su ve elektrik tasarrufu sağlamak için uygulayabileceğiniz ikişer davranış yazınız. Bu davranışların neden önemli olduğunu sorgulayınız.
Boşluk doldurma
6Boşluk doldurma
Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.
Ölü canlıları ve atıkları parçalayarak maddeleri toprağa geri kazandıran canlılara denir. Bazı bakteriler ve bu gruba örnektir.
7Boşluk doldurma
Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.
Kullanılmış kâğıt, cam ve metal gibi atıkların işlenerek yeniden hammadde olarak kullanılmasına denir.
Doğru-yanlış
8Doğru-yanlış
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Besin zincirinde oklar, yiyen canlıdan yenen canlıya doğru çizilir.”
9Doğru-yanlış
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Hepçil canlılar hem bitkilerle hem de hayvanlarla beslenir.”
10Doğru-yanlış
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Fosil yakıtlar kısa sürede yeniden oluştuğu için tükenmez.”
11Doğru-yanlış
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Atık pilleri diğer çöplerle atmak yerine pil toplama kutularına atmak doğayı korur.”
Eşleştirme
12Eşleştirme
Canlıları besin zincirindeki rolleriyle eşleştirin.
Soldan bir kutuya, sonra sağdan uygun açıklamaya dokun. Bilgisayarda sağdaki kutuyu sürükleyip soldakinin üstüne bırakabilirsin.
Grafik, tablo ve görsel yorumlama
13Yorumlama
Tabloda bir besin zincirinin basamaklarına aktarılan yaklaşık enerji miktarları verilmiştir. Tabloya göre hangisi söylenebilir?
| Basamak | Canlı | Enerji (kJ, yaklaşık) |
|---|---|---|
| Üretici | Ot | 10 000 |
| 1. tüketici | Çekirge | 1 000 |
| 2. tüketici | Kurbağa | 100 |
| 3. tüketici | Yılan | 10 |
14Yorumlama
Bir aile Mart ayının başında su tasarrufu önlemleri almaya başlıyor. Grafikte ailenin dört aylık su tüketimi verilmiştir. Grafiğe göre hangisi söylenebilir?
| Ay | Su tüketimi (m³) |
|---|---|
| Ocak | 18 |
| Şubat | 17 |
| Mart | 12 |
| Nisan | 11 |
Deney düzeneği yorumlama
15Deney
Damlatan bir musluğun boşa harcadığı suyu inceleyen öğrenciler, musluğun altına ölçü kabı koyup toplanan suyu ölçüyor. Damlama sıklığının boşa giden su miktarına etkisini incelemek için hangi iki düzenek karşılaştırılmalıdır?
I. düzenek
- 🚰 Saniyede 1 damla
- ⏱️ 10 dakika bekleniyor
- 🧪 Aynı ölçü kabı
II. düzenek
- 🚰 Saniyede 2 damla
- ⏱️ 10 dakika bekleniyor
- 🧪 Aynı ölçü kabı
III. düzenek
- 🚰 Saniyede 1 damla
- ⏱️ 20 dakika bekleniyor
- 🧪 Aynı ölçü kabı
Damla büyüklükleri aynı kabul edilmektedir.
16Deney
Okulda boş sınıflarda yanık kalan lambalar için bir tasarruf çalışması yapılacaktır. Bilimsel süreç adımlarını doğru sıraya koyun.
- 1Bir hafta boyunca boş sınıflarda yanık lamba sayısını kaydet.
- 2Sonuçları rapor hâline getirip okulla paylaş.
- 3Bir hafta daha veri toplayıp önceki verilerle karşılaştır.
- 4Çözüm önerisi geliştir ve uygula: uyarı kartları as, her sınıfta sorumlu öğrenci seç.
- 5Problemi belirle: Boş sınıflarda lambalar yanık kalıyor.
Çoktan seçmeli sorular
17Çoktan seçmeli
Aşağıdaki besin zincirlerinden hangisi doğru kurulmuştur?
18Çoktan seçmeli
Aşağıdakilerden hangisi sürdürülebilir yaşama uygun bir davranış değildir?
Cevap anahtarı ve açıklamalı çözümler
Cevap anahtarını göster
| No | Soru | Cevap ve açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Besin zincirinin ilk halkasında bulunan ve kendi besinini üreten canlılara ne ad verilir? | Üretici Yeşil bitkiler ve algler fotosentezle kendi besinlerini üretir; zincirdeki diğer canlılar onlara bağlıdır. |
| 2 | Besin zincirindeki enerjinin asıl kaynağı nedir? | Güneş Üreticiler Güneş’ten gelen ışık enerjisini fotosentezle besindeki enerjiye dönüştürür ve bu enerji zincir boyunca aktarılır. |
| 3 | Besin zincirinde bir üst basamağa aktarılan enerjinin azalmasının nedenini açıklayınız. | Her canlı besinlerden aldığı enerjinin büyük kısmını hareket, büyüme ve vücut sıcaklığını koruma gibi yaşamsal faaliyetlerinde kullanır. Bu enerjinin bir kısmı ısı olarak çevreye verilir. Ayrıca canlının her parçası yenmez. Bu nedenle bir üst basamağa yalnızca küçük bir kısım aktarılır. Enerji yok olmaz; ama canlıların kullandığı ve ısı olarak çevreye verilen kısım bir sonraki canlıya geçmez. |
| 4 | “Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal” besin zincirinde yılanların sayısı avlanma nedeniyle hızla azalırsa kurbağa ve kartal sayılarında kısa sürede nasıl bir değişiklik beklenir? Açıklayınız. | Yılanlar azalınca onlar tarafından yenen kurbağaların sayısı artar. Yılanla beslenen kartallar ise yeterli besin bulamadığı için azalır. Kurbağalar artınca çekirgeler daha çok yenir ve zamanla azalabilir. Bu durum zincirdeki tüm canlıların birbirine bağlı olduğunu gösterir. Bir halkadaki azalma, onu yiyen canlıları besinsiz bırakır; onun yediği canlıları ise çoğalmaya yöneltir. |
| 5 | Evinizde su ve elektrik tasarrufu sağlamak için uygulayabileceğiniz ikişer davranış yazınız. Bu davranışların neden önemli olduğunu sorgulayınız. | Su için diş fırçalarken musluğu kapatırım ve damlatan musluğu tamir ettiririm. Elektrik için boş odadaki ışığı kapatırım ve cihazları bekleme modunda bırakmam. Kullanılabilir su ve enerji kaynakları sınırlı olduğu için bu davranışlar kaynakların gelecek nesillere de yetmesini sağlar, ayrıca aile bütçesine katkı sunar. Küçük davranışlar milyonlarca kişi tarafından uygulandığında büyük miktarda su ve enerji korunur. |
| 6 | Ölü canlıları ve atıkları parçalayarak maddeleri toprağa geri kazandıran canlılara …… denir. Bazı bakteriler ve …… bu gruba örnektir. | ayrıştırıcı · mantarlar Ayrıştırıcılar madde döngüsü için çok önemlidir. Bazı bakteri ve mantarlar bu görevi üstlenir. |
| 7 | Kullanılmış kâğıt, cam ve metal gibi atıkların işlenerek yeniden hammadde olarak kullanılmasına …… denir. | geri dönüşüm Geri dönüşüm, yeni hammadde çıkarma ihtiyacını azaltır ve enerji tasarrufu sağlar. |
| 8 | Besin zincirinde oklar, yiyen canlıdan yenen canlıya doğru çizilir. | Yanlış. Doğrusu: Besin zincirinde oklar, yenen (besin olan) canlıdan onu yiyen canlıya doğru çizilir ve enerjinin akış yönünü gösterir. Örneğin “Ot → Tavşan” okunuşu, otun enerjisinin tavşana geçtiğini anlatır. |
| 9 | Hepçil canlılar hem bitkilerle hem de hayvanlarla beslenir. | Doğru İnsan ve ayı hepçil canlılara örnektir; hem bitkisel hem hayvansal besinler tüketir. |
| 10 | Fosil yakıtlar kısa sürede yeniden oluştuğu için tükenmez. | Yanlış. Doğrusu: Fosil yakıtlar milyonlarca yılda oluştuğu için tükenebilir kaynaklardır. Kömür, petrol ve doğal gaz kullanıldığı hızda yeniden oluşamaz; bu yüzden tasarruflu kullanılmalıdır. |
| 11 | Atık pilleri diğer çöplerle atmak yerine pil toplama kutularına atmak doğayı korur. | Doğru Pillerin içindeki zararlı maddeler toprağa ve suya karışabilir. Ayrı toplanan piller güvenli şekilde işlenir. |
| 12 | Canlıları besin zincirindeki rolleriyle eşleştirin. | Buğday → Üretici; Tavşan → Otçul tüketici; Kartal → Etçil tüketici; Ayı → Hepçil tüketici; Küf mantarı → Ayrıştırıcı Buğday kendi besinini üretir; tavşan bitkiyle, kartal hayvanla, ayı her ikisiyle beslenir; küf mantarı ölü maddeleri parçalar. |
| 13 | Tabloda bir besin zincirinin basamaklarına aktarılan yaklaşık enerji miktarları verilmiştir. Tabloya göre hangisi söylenebilir? | D) Her basamağa, bir önceki basamaktaki enerjinin yaklaşık onda biri aktarılmıştır. 10 000 → 1 000 → 100 → 10: her basamakta enerji yaklaşık onda birine iner. Kalan enerji canlıların yaşamsal faaliyetlerinde kullanılır ve ısı olarak çevreye verilir. |
| 14 | Bir aile Mart ayının başında su tasarrufu önlemleri almaya başlıyor. Grafikte ailenin dört aylık su tüketimi verilmiştir. Grafiğe göre hangisi söylenebilir? | C) Önlemlerden sonra tüketim azalmış; Şubat’tan Mart’a 5 m³ düşmüştür. Şubat’ta 17 m³ olan tüketim Mart’ta 12 m³’e inmiştir (17 − 12 = 5 m³). En fazla tüketim Ocak ayındadır. |
| 15 | Damlatan bir musluğun boşa harcadığı suyu inceleyen öğrenciler, musluğun altına ölçü kabı koyup toplanan suyu ölçüyor. Damlama sıklığının boşa giden su miktarına etkisini incelemek için hangi iki düzenek karşılaştırılmalıdır? | A) I ve II I ve II’de süre aynı (10 dakika), yalnızca damlama sıklığı farklıdır. I ve III ise sürenin etkisini incelemek için uygundur. |
| 16 | Okulda boş sınıflarda yanık kalan lambalar için bir tasarruf çalışması yapılacaktır. Bilimsel süreç adımlarını doğru sıraya koyun. | 1. Problemi belirle: Boş sınıflarda lambalar yanık kalıyor. 2. Bir hafta boyunca boş sınıflarda yanık lamba sayısını kaydet. 3. Çözüm önerisi geliştir ve uygula: uyarı kartları as, her sınıfta sorumlu öğrenci seç. 4. Bir hafta daha veri toplayıp önceki verilerle karşılaştır. 5. Sonuçları rapor hâline getirip okulla paylaş. Önce problem belirlenir ve ilk veri toplanır; çözüm uygulandıktan sonra yeni veriyle karşılaştırma yapılarak çözümün işe yarayıp yaramadığı anlaşılır. |
| 17 | Aşağıdaki besin zincirlerinden hangisi doğru kurulmuştur? | C) Buğday → Fare → Yılan → Kartal Zincir üreticiyle (buğday) başlar ve oklar yenen canlıdan yiyen canlıya doğrudur: buğdayı fare, fareyi yılan, yılanı kartal yer. |
| 18 | Aşağıdakilerden hangisi sürdürülebilir yaşama uygun bir davranış değildir? | C) Kâğıdın yalnızca tek yüzünü kullanıp atmak Kâğıdın tek yüzünü kullanıp atmak kâğıt israfıdır ve daha çok ağaç kesilmesine yol açar. Diğer davranışlar kaynak tasarrufu sağlar. |
Açık uçlu sorulardaki cevaplar örnektir; aynı fikirleri farklı cümlelerle anlatan cevaplar da doğrudur.
İlgili deneyler ve çalışmalar
- 🧪 Besin Zinciri AtölyesiSimülasyon · yeni sekmede açılır
- 🧪 Sürdürülebilir Yaşam AtölyesiSimülasyon · yeni sekmede açılır
- 🧩 Besin Zinciri ve Enerji AkışıÇalışma etkinlikleri · giriş yapınca açılır
- 🧩 Kaynakların Tasarruflu KullanımıÇalışma etkinlikleri · giriş yapınca açılır
- 📖 Konu anlatımlarıKonu Çalış · giriş yapınca açılır