5. Sınıf Fen Bilimleri: Canlıların Yapısına Yolculuk Yazılıya Hazırlık

Bu ünitede canlıların en küçük yapı birimi olan hücreyi, hücrelerden organizmaya uzanan yapı basamaklarını, destek ve hareket sistemimizi ve kemik-kas sağlığımızı nasıl koruyacağımızı tekrar ediyoruz.

Yazılı öncesi konu özeti

Hücre ve kısımları

Hücre, canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimidir. Hücrelerin çoğu çıplak gözle görülmez, mikroskopla incelenir.
Hücre zarı hücreyi dıştan sarar ve hücreye madde giriş çıkışını denetler.
Sitoplazma, hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran, jel kıvamındaki kısımdır; hücredeki birçok olay burada gerçekleşir.
Çekirdek, hücrenin yaşamsal olaylarını yöneten kısımdır.
Bitki hücresinde ayrıca hücreye destek veren hücre duvarı ve besin üretiminde görev alan yeşil renkli kloroplast bulunur; hayvan hücresinde bu yapılar yoktur.

Hücreden organizmaya

Benzer yapıdaki ve aynı görevi yapan hücreler bir araya gelerek dokuyu oluşturur.
Farklı dokular birleşerek belirli bir görevi yapan organı oluşturur; kalp, mide ve akciğer birer organdır.
Ortak bir görev için birlikte çalışan organlar sistemi oluşturur; örneğin sindirim sistemi.
Sistemlerin uyum içinde çalışmasıyla organizma (canlı) meydana gelir.
Küçükten büyüğe sıralama: hücre → doku → organ → sistem → organizma.

Destek ve hareket sistemi

Destek ve hareket sistemi iskelet (kemikler), eklemler ve kaslardan oluşur.
İskelet vücuda şekil verir, vücudu dik tutar ve iç organları korur: kafatası beyni, göğüs kafesi kalp ve akciğerleri, omurga omuriliği korur.
Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere eklem denir; dirsek, diz ve omuz eklemleri hareket etmemizi kolaylaştırır.
Kaslar kemiklere bağlıdır; kasılıp gevşeyerek kemikleri hareket ettirir.

Kemik ve kas sağlığı

Süt, yoğurt ve peynir gibi kalsiyumdan zengin besinler kemiklerin sağlıklı gelişmesine yardımcı olur.
Dengeli beslenme, yeterli uyku ve düzenli egzersiz kemik ve kasları güçlendirir.
Sırada dik oturmak, çantayı iki askısıyla iki omuzda taşımak omurgayı korur.
Yerdeki ağır bir eşyayı kaldırırken belden eğilmek yerine dizleri bükerek çömelmek gerekir.
Bisiklete binerken kask, paten kayarken dizlik ve dirseklik takmak kırık ve yaralanmaları önler.

Bu ünitenin kazanımları (4)

FB.5.3.1 Hücrenin kısımlarını ve görevlerini açıklayabilme
FB.5.3.2 Hücreden organizmaya yapı basamaklarını sıralayabilme
FB.5.3.3 Destek ve hareket sistemini oluşturan yapıları açıklayabilme
FB.5.3.4 Kemik ve kas sağlığını koruma yollarını açıklayabilme

Önemli kavramlar ve tanımlar

Hücre: Canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimi.
Hücre zarı: Hücreyi saran ve madde giriş çıkışını denetleyen yapı.
Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran jel kıvamındaki kısım.
Çekirdek: Hücrenin yaşamsal olaylarını yöneten kısım.
Hücre duvarı: Bitki hücresini dıştan saran, ona destek veren sağlam yapı.
Kloroplast: Bitki hücresinde bulunan, besin üretiminde görev alan yeşil yapı.
Doku: Aynı görevi yapan benzer hücrelerin oluşturduğu topluluk.
Organ: Farklı dokuların birleşmesiyle oluşan ve belirli bir görevi yapan yapı.
Sistem: Ortak bir görev için birlikte çalışan organlar.
Eklem: Kemiklerin birbirine bağlandığı yer.

İnteraktif yazılı provası

Sorular karışık sırayla, tek tek gelir. Her sorudan sonra cevabını kontrol eder, açıklamayı okursun. Sonunda hangi konuları tekrar etmen gerektiğini görürsün.

Misafir olarak çözüyorsun: sonucun kaydedilmez. Giriş yap

Yazılı soruları

Soruları istediğin sırayla çözebilirsin. Her sorunun altında cevabını kontrol eder, açıklamalı çözümü görürsün.

Klasik yazılı soruları

1Klasik

Canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimine ne ad verilir?

2Klasik

Hücrenin yaşamsal olaylarını yöneten kısmı hangisidir?

3Klasik

Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere ne ad verilir?

4Klasik

Ağır bir okul çantasını sürekli tek omuzda taşımak neden önerilmez? Nedenini açıklayınız ve doğru taşıma şeklini yazınız.

Cevabın

Açık uçlu sorular

5Açık uçlu

Bitki hücresi ile hayvan hücresini ortak ve farklı kısımları bakımından karşılaştırınız.

Cevabın

6Açık uçlu

İskeletin vücudumuz için görevlerini örnekler vererek açıklayınız.

Cevabın

Boşluk doldurma

7Boşluk doldurma

Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.

Benzer hücrelerin bir araya gelmesiyle oluşan yapı olarak adlandırılır. Kalp ve mide, farklı dokuların birleşmesiyle oluşan birer örneğidir.

8Boşluk doldurma

Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.

Kemiklerin sağlıklı gelişmesi için süt ve peynir gibi bakımından zengin besinler tüketilmelidir. Kasların güçlenmesi için ise düzenli yapılmalıdır.

Doğru-yanlış

9Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Hücre duvarı ve kloroplast bitki hücresinde bulunur, hayvan hücresinde bulunmaz.”

10Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Kaslar kasılıp gevşeyerek kemiklerin hareket etmesini sağlar.”

11Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Yapı basamakları küçükten büyüğe hücre, organ, doku, sistem ve organizma şeklinde sıralanır.”

12Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Yerdeki ağır bir eşyayı kaldırırken dizlerimizi bükerek çömelmek ve yükü vücudumuza yakın tutmak belimizi korur.”

Eşleştirme

13Eşleştirme

İskeletin bölümlerini görevleriyle eşleştirin.

Soldan bir kutuya, sonra sağdan uygun açıklamaya dokun. Bilgisayarda sağdaki kutuyu sürükleyip soldakinin üstüne bırakabilirsin.

Grafik, tablo ve görsel yorumlama

14Yorumlama

Tabloda bitki ve hayvan hücrelerinde bazı yapıların bulunup bulunmadığı gösterilmiştir. Mikroskopla incelenen bir hücrede hücre duvarı ve kloroplast görülmüştür. Tabloya göre bu hücre için ne söylenebilir?

Bitki ve hayvan hücresindeki yapılar
Yapı	Bitki hücresi	Hayvan hücresi
Hücre zarı	Var	Var
Sitoplazma	Var	Var
Çekirdek	Var	Var
Hücre duvarı	Var	Yok
Kloroplast	Var	Yok

AHayvan hücresidir.BBitki hücresidir.CÇekirdeği yoktur.DHücre zarı yoktur.

15Yorumlama

Grafikte bir sınıftaki öğrencilerin okul çantalarını taşıma şekilleri gösterilmiştir. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Okul çantası taşıma şekilleri

Taşıma şekli	Öğrenci sayısı
İki omuzda	14
Tek omuzda	9
Elde	3
Tekerlekli	4

ASınıfta toplam 25 öğrenci vardır.BEn az tercih edilen taşıma şekli tek omuzdur.CÇantasını iki omzunda taşıyan öğrenci sayısı, tek omzunda taşıyanlardan fazladır.DTekerlekli çanta kullanan öğrenci sayısı, çantasını elde taşıyanların iki katıdır.

Deney düzeneği yorumlama

16Deney

Bir öğrenci karton şeritler ve lastik bantlarla iki kol modeli hazırlıyor. Lastik bantlardan biri çekildiğinde I. modelde ön kol yukarı kalkıyor, II. modelde hiç hareket etmiyor. Bu model deneyinden hangi sonuca ulaşılır?

Kol modeli (karton: kemik, lastik bant: kas)

I. model

📏 İki karton şerit (üst kol ve ön kol)
📌 Şeritleri oynayabilecek şekilde birleştiren raptiye
🎗️ Şeritlere bağlı iki lastik bant

II. model

📏 Aynı iki karton şerit
🩹 Şeritleri oynamayacak şekilde sıkıca birleştiren yapışkan bant
🎗️ Aynı iki lastik bant

İki model arasındaki tek fark, şeritlerin birleştirilme biçimidir.

ALastik bantlar kemikleri temsil eder.BKaslar olmadan da kemikler kendiliğinden hareket eder.CEklemlerin hareketle hiçbir ilgisi yoktur.DKemiklerin hareket edebilmesi için hareketli bir eklemle birleşmiş olmaları gerekir.

17Deney

Soğan zarından hazırlanan bir örnek mikroskopla incelenecektir. Hücrelerin çıplak gözle değil mikroskopla incelenmesinin nedenini açıklayınız ve bu gözlemde görülebilecek hücre kısımlarından iki tanesini yazınız.

Cevabın

Çoktan seçmeli sorular

18Çoktan seçmeli

Aşağıdakilerden hangisi bir organ değildir?

AMideBKalpCAkciğerDKas hücresi

Sıralama

19Sıralama

Canlılardaki yapı basamaklarını küçükten büyüğe doğru sıraya koyun.

1Doku
2Organizma
3Organ
4Sistem
5Hücre

Cevap anahtarı ve açıklamalı çözümler

Cevap anahtarını göster

No	Soru	Cevap ve açıklama
1	Canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimine ne ad verilir?	Hücre Bütün canlılar bir ya da daha çok hücreden oluşur; hücre canlılığın temel birimidir.
2	Hücrenin yaşamsal olaylarını yöneten kısmı hangisidir?	Çekirdek Çekirdek, hücrenin yönetim merkezi gibi çalışır.
3	Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere ne ad verilir?	Eklem Dirsek ve diz gibi eklemler, kemiklerin birbirine bağlandığı ve hareketi kolaylaştıran yerlerdir.
4	Ağır bir okul çantasını sürekli tek omuzda taşımak neden önerilmez? Nedenini açıklayınız ve doğru taşıma şeklini yazınız.	Ağır çanta tek omuzda taşındığında yük vücudun bir tarafına biner ve omurga zamanla eğrilebilir, sırt ve omuz kasları ağrıyabilir. Çanta iki askısıyla iki omuza takılmalı, böylece yük iki tarafa eşit dağılmalıdır. Çantaya gereksiz eşya da konulmamalıdır. Omurga sağlığı için yükün vücuda dengeli dağılması gerekir.
5	Bitki hücresi ile hayvan hücresini ortak ve farklı kısımları bakımından karşılaştırınız.	Her iki hücrede de hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek bulunur. Bitki hücresinde bunlara ek olarak hücre duvarı ve kloroplast vardır. Hayvan hücresinde hücre duvarı ve kloroplast bulunmaz. Hücre duvarı ve kloroplast, bitki hücresini hayvan hücresinden ayıran yapılardır.
6	İskeletin vücudumuz için görevlerini örnekler vererek açıklayınız.	İskelet vücuda şekil verir ve vücudu dik tutar. İç organları korur; örneğin kafatası beyni, göğüs kafesi kalp ve akciğerleri korur. Kaslarla birlikte çalışarak hareket etmemizi sağlar. İskeletin destek, koruma ve harekete yardım olmak üzere üç temel görevi vardır.
7	Benzer hücrelerin bir araya gelmesiyle oluşan yapı …… olarak adlandırılır. Kalp ve mide, farklı dokuların birleşmesiyle oluşan birer …… örneğidir.	doku · organ Hücreler dokuyu, dokular organı oluşturur. Kalp ve mide organdır.
8	Kemiklerin sağlıklı gelişmesi için süt ve peynir gibi …… bakımından zengin besinler tüketilmelidir. Kasların güçlenmesi için ise düzenli …… yapılmalıdır.	kalsiyum · egzersiz Kalsiyum kemiklerin yapısında bulunur. Düzenli egzersiz kasları ve kemikleri güçlendirir.
9	Hücre duvarı ve kloroplast bitki hücresinde bulunur, hayvan hücresinde bulunmaz.	Doğru Bu iki yapı bitki hücresine özgüdür.
10	Kaslar kasılıp gevşeyerek kemiklerin hareket etmesini sağlar.	Doğru Kemikler kendi başına hareket edemez; onlara bağlı kaslar kasılıp gevşeyerek hareketi sağlar.
11	Yapı basamakları küçükten büyüğe hücre, organ, doku, sistem ve organizma şeklinde sıralanır.	Yanlış. Doğrusu: Yapı basamakları küçükten büyüğe hücre, doku, organ, sistem ve organizma şeklinde sıralanır. Dokular organları oluşturduğu için doku, organdan önce gelir.
12	Yerdeki ağır bir eşyayı kaldırırken dizlerimizi bükerek çömelmek ve yükü vücudumuza yakın tutmak belimizi korur.	Doğru Belden eğilerek ağır yük kaldırmak omurgayı zorlar; dizleri bükmek yükü bacak kaslarına aktarır.
13	İskeletin bölümlerini görevleriyle eşleştirin.	Kafatası → Beyni korur.; Göğüs kafesi → Kalp ve akciğerleri korur.; Omurga → Vücudu dik tutar ve omuriliği korur.; Eklem → Kemiklerin birbirine bağlandığı yerdir. İskeletin farklı bölümleri farklı organları korur; eklemler ise hareketi kolaylaştırır.
14	Tabloda bitki ve hayvan hücrelerinde bazı yapıların bulunup bulunmadığı gösterilmiştir. Mikroskopla incelenen bir hücrede hücre duvarı ve kloroplast görülmüştür. Tabloya göre bu hücre için ne söylenebilir?	B) Bitki hücresidir. Tabloya göre hücre duvarı ve kloroplast yalnızca bitki hücresinde vardır. Çekirdek ve hücre zarı her iki hücrede de bulunur.
15	Grafikte bir sınıftaki öğrencilerin okul çantalarını taşıma şekilleri gösterilmiştir. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?	C) Çantasını iki omzunda taşıyan öğrenci sayısı, tek omzunda taşıyanlardan fazladır. 14 öğrenci çantasını iki omzunda, 9 öğrenci tek omzunda taşımaktadır. Toplam 30 öğrenci vardır, en az tercih edilen şekil eldedir (3) ve 4, 3’ün iki katı değildir.
16	Bir öğrenci karton şeritler ve lastik bantlarla iki kol modeli hazırlıyor. Lastik bantlardan biri çekildiğinde I. modelde ön kol yukarı kalkıyor, II. modelde hiç hareket etmiyor. Bu model deneyinden hangi sonuca ulaşılır?	D) Kemiklerin hareket edebilmesi için hareketli bir eklemle birleşmiş olmaları gerekir. Raptiye hareketli bir eklemi temsil eder. Şeritler sabitlenince kas (lastik bant) çekilse de hareket olmaz; demek ki hareket için kemiklerin eklemle birleşmesi gerekir.
17	Soğan zarından hazırlanan bir örnek mikroskopla incelenecektir. Hücrelerin çıplak gözle değil mikroskopla incelenmesinin nedenini açıklayınız ve bu gözlemde görülebilecek hücre kısımlarından iki tanesini yazınız.	Hücrelerin çoğu çok küçük olduğu için çıplak gözle görülemez. Mikroskop cisimleri büyüterek görmemizi sağlar. Soğan zarı hücrelerinde hücre duvarı, sitoplazma ve çekirdek görülebilir. Mikroskop hücre gibi çok küçük yapıları büyüterek incelememizi sağlar. Soğan zarı bitki hücrelerinden oluştuğu için hücre duvarı da görülür.
18	Aşağıdakilerden hangisi bir organ değildir?	D) Kas hücresi Kas hücresi bir hücredir; organ değildir. Mide, kalp ve akciğer farklı dokulardan oluşan organlardır.
19	Canlılardaki yapı basamaklarını küçükten büyüğe doğru sıraya koyun.	1. Hücre 2. Doku 3. Organ 4. Sistem 5. Organizma Hücreler dokuyu, dokular organı, organlar sistemi, sistemler de organizmayı oluşturur.

Açık uçlu sorulardaki cevaplar örnektir; aynı fikirleri farklı cümlelerle anlatan cevaplar da doğrudur.

İlgili deneyler ve çalışmalar

5. Sınıf Fen Bilimleri: Canlıların Yapısına Yolculuk Yazılıya Hazırlık

Yazılı öncesi konu özeti

Hücre ve kısımları

Hücre, canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimidir. Hücrelerin çoğu çıplak gözle görülmez, mikroskopla incelenir.
Hücre zarı hücreyi dıştan sarar ve hücreye madde giriş çıkışını denetler.
Sitoplazma, hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran, jel kıvamındaki kısımdır; hücredeki birçok olay burada gerçekleşir.
Çekirdek, hücrenin yaşamsal olaylarını yöneten kısımdır.
Bitki hücresinde ayrıca hücreye destek veren hücre duvarı ve besin üretiminde görev alan yeşil renkli kloroplast bulunur; hayvan hücresinde bu yapılar yoktur.

Hücreden organizmaya

Benzer yapıdaki ve aynı görevi yapan hücreler bir araya gelerek dokuyu oluşturur.
Farklı dokular birleşerek belirli bir görevi yapan organı oluşturur; kalp, mide ve akciğer birer organdır.
Ortak bir görev için birlikte çalışan organlar sistemi oluşturur; örneğin sindirim sistemi.
Sistemlerin uyum içinde çalışmasıyla organizma (canlı) meydana gelir.
Küçükten büyüğe sıralama: hücre → doku → organ → sistem → organizma.

Destek ve hareket sistemi

Destek ve hareket sistemi iskelet (kemikler), eklemler ve kaslardan oluşur.
İskelet vücuda şekil verir, vücudu dik tutar ve iç organları korur: kafatası beyni, göğüs kafesi kalp ve akciğerleri, omurga omuriliği korur.
Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere eklem denir; dirsek, diz ve omuz eklemleri hareket etmemizi kolaylaştırır.
Kaslar kemiklere bağlıdır; kasılıp gevşeyerek kemikleri hareket ettirir.

Kemik ve kas sağlığı

Süt, yoğurt ve peynir gibi kalsiyumdan zengin besinler kemiklerin sağlıklı gelişmesine yardımcı olur.
Dengeli beslenme, yeterli uyku ve düzenli egzersiz kemik ve kasları güçlendirir.
Sırada dik oturmak, çantayı iki askısıyla iki omuzda taşımak omurgayı korur.
Yerdeki ağır bir eşyayı kaldırırken belden eğilmek yerine dizleri bükerek çömelmek gerekir.
Bisiklete binerken kask, paten kayarken dizlik ve dirseklik takmak kırık ve yaralanmaları önler.

Bu ünitenin kazanımları (4)

FB.5.3.1 Hücrenin kısımlarını ve görevlerini açıklayabilme
FB.5.3.2 Hücreden organizmaya yapı basamaklarını sıralayabilme
FB.5.3.3 Destek ve hareket sistemini oluşturan yapıları açıklayabilme
FB.5.3.4 Kemik ve kas sağlığını koruma yollarını açıklayabilme

Önemli kavramlar ve tanımlar

Hücre: Canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimi.
Hücre zarı: Hücreyi saran ve madde giriş çıkışını denetleyen yapı.
Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran jel kıvamındaki kısım.
Çekirdek: Hücrenin yaşamsal olaylarını yöneten kısım.
Hücre duvarı: Bitki hücresini dıştan saran, ona destek veren sağlam yapı.
Kloroplast: Bitki hücresinde bulunan, besin üretiminde görev alan yeşil yapı.
Doku: Aynı görevi yapan benzer hücrelerin oluşturduğu topluluk.
Organ: Farklı dokuların birleşmesiyle oluşan ve belirli bir görevi yapan yapı.
Sistem: Ortak bir görev için birlikte çalışan organlar.
Eklem: Kemiklerin birbirine bağlandığı yer.

İnteraktif yazılı provası

Sorular karışık sırayla, tek tek gelir. Her sorudan sonra cevabını kontrol eder, açıklamayı okursun. Sonunda hangi konuları tekrar etmen gerektiğini görürsün.

Misafir olarak çözüyorsun: sonucun kaydedilmez. Giriş yap

Yazılı soruları

Soruları istediğin sırayla çözebilirsin. Her sorunun altında cevabını kontrol eder, açıklamalı çözümü görürsün.

Klasik yazılı soruları

1Klasik

Canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimine ne ad verilir?

2Klasik

Hücrenin yaşamsal olaylarını yöneten kısmı hangisidir?

3Klasik

Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere ne ad verilir?

4Klasik

Ağır bir okul çantasını sürekli tek omuzda taşımak neden önerilmez? Nedenini açıklayınız ve doğru taşıma şeklini yazınız.

Cevabın

Açık uçlu sorular

5Açık uçlu

Bitki hücresi ile hayvan hücresini ortak ve farklı kısımları bakımından karşılaştırınız.

Cevabın

6Açık uçlu

İskeletin vücudumuz için görevlerini örnekler vererek açıklayınız.

Cevabın

Boşluk doldurma

7Boşluk doldurma

Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.

Benzer hücrelerin bir araya gelmesiyle oluşan yapı olarak adlandırılır. Kalp ve mide, farklı dokuların birleşmesiyle oluşan birer örneğidir.

8Boşluk doldurma

Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.

Kemiklerin sağlıklı gelişmesi için süt ve peynir gibi bakımından zengin besinler tüketilmelidir. Kasların güçlenmesi için ise düzenli yapılmalıdır.

Doğru-yanlış

9Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Hücre duvarı ve kloroplast bitki hücresinde bulunur, hayvan hücresinde bulunmaz.”

10Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Kaslar kasılıp gevşeyerek kemiklerin hareket etmesini sağlar.”

11Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Yapı basamakları küçükten büyüğe hücre, organ, doku, sistem ve organizma şeklinde sıralanır.”

12Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Yerdeki ağır bir eşyayı kaldırırken dizlerimizi bükerek çömelmek ve yükü vücudumuza yakın tutmak belimizi korur.”

Eşleştirme

13Eşleştirme

İskeletin bölümlerini görevleriyle eşleştirin.

Soldan bir kutuya, sonra sağdan uygun açıklamaya dokun. Bilgisayarda sağdaki kutuyu sürükleyip soldakinin üstüne bırakabilirsin.

Grafik, tablo ve görsel yorumlama

14Yorumlama

Tabloda bitki ve hayvan hücrelerinde bazı yapıların bulunup bulunmadığı gösterilmiştir. Mikroskopla incelenen bir hücrede hücre duvarı ve kloroplast görülmüştür. Tabloya göre bu hücre için ne söylenebilir?

Bitki ve hayvan hücresindeki yapılar
Yapı	Bitki hücresi	Hayvan hücresi
Hücre zarı	Var	Var
Sitoplazma	Var	Var
Çekirdek	Var	Var
Hücre duvarı	Var	Yok
Kloroplast	Var	Yok

AHayvan hücresidir.BBitki hücresidir.CÇekirdeği yoktur.DHücre zarı yoktur.

15Yorumlama

Grafikte bir sınıftaki öğrencilerin okul çantalarını taşıma şekilleri gösterilmiştir. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Okul çantası taşıma şekilleri

Taşıma şekli	Öğrenci sayısı
İki omuzda	14
Tek omuzda	9
Elde	3
Tekerlekli	4

Deney düzeneği yorumlama

16Deney

Bir öğrenci karton şeritler ve lastik bantlarla iki kol modeli hazırlıyor. Lastik bantlardan biri çekildiğinde I. modelde ön kol yukarı kalkıyor, II. modelde hiç hareket etmiyor. Bu model deneyinden hangi sonuca ulaşılır?

Kol modeli (karton: kemik, lastik bant: kas)

I. model

📏 İki karton şerit (üst kol ve ön kol)
📌 Şeritleri oynayabilecek şekilde birleştiren raptiye
🎗️ Şeritlere bağlı iki lastik bant

II. model

📏 Aynı iki karton şerit
🩹 Şeritleri oynamayacak şekilde sıkıca birleştiren yapışkan bant
🎗️ Aynı iki lastik bant

İki model arasındaki tek fark, şeritlerin birleştirilme biçimidir.

17Deney

Soğan zarından hazırlanan bir örnek mikroskopla incelenecektir. Hücrelerin çıplak gözle değil mikroskopla incelenmesinin nedenini açıklayınız ve bu gözlemde görülebilecek hücre kısımlarından iki tanesini yazınız.

Cevabın

Çoktan seçmeli sorular

18Çoktan seçmeli

Aşağıdakilerden hangisi bir organ değildir?

AMideBKalpCAkciğerDKas hücresi

Sıralama

19Sıralama

Canlılardaki yapı basamaklarını küçükten büyüğe doğru sıraya koyun.

1Doku
2Organizma
3Organ
4Sistem
5Hücre

Cevap anahtarı ve açıklamalı çözümler

Cevap anahtarını göster

No	Soru	Cevap ve açıklama
1	Canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimine ne ad verilir?	Hücre Bütün canlılar bir ya da daha çok hücreden oluşur; hücre canlılığın temel birimidir.
2	Hücrenin yaşamsal olaylarını yöneten kısmı hangisidir?	Çekirdek Çekirdek, hücrenin yönetim merkezi gibi çalışır.
3	Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere ne ad verilir?	Eklem Dirsek ve diz gibi eklemler, kemiklerin birbirine bağlandığı ve hareketi kolaylaştıran yerlerdir.
4	Ağır bir okul çantasını sürekli tek omuzda taşımak neden önerilmez? Nedenini açıklayınız ve doğru taşıma şeklini yazınız.	Ağır çanta tek omuzda taşındığında yük vücudun bir tarafına biner ve omurga zamanla eğrilebilir, sırt ve omuz kasları ağrıyabilir. Çanta iki askısıyla iki omuza takılmalı, böylece yük iki tarafa eşit dağılmalıdır. Çantaya gereksiz eşya da konulmamalıdır. Omurga sağlığı için yükün vücuda dengeli dağılması gerekir.
5	Bitki hücresi ile hayvan hücresini ortak ve farklı kısımları bakımından karşılaştırınız.	Her iki hücrede de hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek bulunur. Bitki hücresinde bunlara ek olarak hücre duvarı ve kloroplast vardır. Hayvan hücresinde hücre duvarı ve kloroplast bulunmaz. Hücre duvarı ve kloroplast, bitki hücresini hayvan hücresinden ayıran yapılardır.
6	İskeletin vücudumuz için görevlerini örnekler vererek açıklayınız.	İskelet vücuda şekil verir ve vücudu dik tutar. İç organları korur; örneğin kafatası beyni, göğüs kafesi kalp ve akciğerleri korur. Kaslarla birlikte çalışarak hareket etmemizi sağlar. İskeletin destek, koruma ve harekete yardım olmak üzere üç temel görevi vardır.
7	Benzer hücrelerin bir araya gelmesiyle oluşan yapı …… olarak adlandırılır. Kalp ve mide, farklı dokuların birleşmesiyle oluşan birer …… örneğidir.	doku · organ Hücreler dokuyu, dokular organı oluşturur. Kalp ve mide organdır.
8	Kemiklerin sağlıklı gelişmesi için süt ve peynir gibi …… bakımından zengin besinler tüketilmelidir. Kasların güçlenmesi için ise düzenli …… yapılmalıdır.	kalsiyum · egzersiz Kalsiyum kemiklerin yapısında bulunur. Düzenli egzersiz kasları ve kemikleri güçlendirir.
9	Hücre duvarı ve kloroplast bitki hücresinde bulunur, hayvan hücresinde bulunmaz.	Doğru Bu iki yapı bitki hücresine özgüdür.
10	Kaslar kasılıp gevşeyerek kemiklerin hareket etmesini sağlar.	Doğru Kemikler kendi başına hareket edemez; onlara bağlı kaslar kasılıp gevşeyerek hareketi sağlar.
11	Yapı basamakları küçükten büyüğe hücre, organ, doku, sistem ve organizma şeklinde sıralanır.	Yanlış. Doğrusu: Yapı basamakları küçükten büyüğe hücre, doku, organ, sistem ve organizma şeklinde sıralanır. Dokular organları oluşturduğu için doku, organdan önce gelir.
12	Yerdeki ağır bir eşyayı kaldırırken dizlerimizi bükerek çömelmek ve yükü vücudumuza yakın tutmak belimizi korur.	Doğru Belden eğilerek ağır yük kaldırmak omurgayı zorlar; dizleri bükmek yükü bacak kaslarına aktarır.
13	İskeletin bölümlerini görevleriyle eşleştirin.	Kafatası → Beyni korur.; Göğüs kafesi → Kalp ve akciğerleri korur.; Omurga → Vücudu dik tutar ve omuriliği korur.; Eklem → Kemiklerin birbirine bağlandığı yerdir. İskeletin farklı bölümleri farklı organları korur; eklemler ise hareketi kolaylaştırır.
14	Tabloda bitki ve hayvan hücrelerinde bazı yapıların bulunup bulunmadığı gösterilmiştir. Mikroskopla incelenen bir hücrede hücre duvarı ve kloroplast görülmüştür. Tabloya göre bu hücre için ne söylenebilir?	B) Bitki hücresidir. Tabloya göre hücre duvarı ve kloroplast yalnızca bitki hücresinde vardır. Çekirdek ve hücre zarı her iki hücrede de bulunur.
15	Grafikte bir sınıftaki öğrencilerin okul çantalarını taşıma şekilleri gösterilmiştir. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?	C) Çantasını iki omzunda taşıyan öğrenci sayısı, tek omzunda taşıyanlardan fazladır. 14 öğrenci çantasını iki omzunda, 9 öğrenci tek omzunda taşımaktadır. Toplam 30 öğrenci vardır, en az tercih edilen şekil eldedir (3) ve 4, 3’ün iki katı değildir.
16	Bir öğrenci karton şeritler ve lastik bantlarla iki kol modeli hazırlıyor. Lastik bantlardan biri çekildiğinde I. modelde ön kol yukarı kalkıyor, II. modelde hiç hareket etmiyor. Bu model deneyinden hangi sonuca ulaşılır?	D) Kemiklerin hareket edebilmesi için hareketli bir eklemle birleşmiş olmaları gerekir. Raptiye hareketli bir eklemi temsil eder. Şeritler sabitlenince kas (lastik bant) çekilse de hareket olmaz; demek ki hareket için kemiklerin eklemle birleşmesi gerekir.
17	Soğan zarından hazırlanan bir örnek mikroskopla incelenecektir. Hücrelerin çıplak gözle değil mikroskopla incelenmesinin nedenini açıklayınız ve bu gözlemde görülebilecek hücre kısımlarından iki tanesini yazınız.	Hücrelerin çoğu çok küçük olduğu için çıplak gözle görülemez. Mikroskop cisimleri büyüterek görmemizi sağlar. Soğan zarı hücrelerinde hücre duvarı, sitoplazma ve çekirdek görülebilir. Mikroskop hücre gibi çok küçük yapıları büyüterek incelememizi sağlar. Soğan zarı bitki hücrelerinden oluştuğu için hücre duvarı da görülür.
18	Aşağıdakilerden hangisi bir organ değildir?	D) Kas hücresi Kas hücresi bir hücredir; organ değildir. Mide, kalp ve akciğer farklı dokulardan oluşan organlardır.
19	Canlılardaki yapı basamaklarını küçükten büyüğe doğru sıraya koyun.	1. Hücre 2. Doku 3. Organ 4. Sistem 5. Organizma Hücreler dokuyu, dokular organı, organlar sistemi, sistemler de organizmayı oluşturur.

Açık uçlu sorulardaki cevaplar örnektir; aynı fikirleri farklı cümlelerle anlatan cevaplar da doğrudur.