6. Sınıf Fen Bilimleri: Kuvvetin Etkisinde Hareket Yazılıya Hazırlık

Bu ünitede bir cisme aynı anda birden fazla kuvvet etki ettiğinde ne olduğunu, bileşke kuvveti ve sürat ile hız arasındaki farkı öğreneceksin.

Yazılı öncesi konu özeti

Bileşke kuvvet

Kuvvetin birimi newton (N) olup kuvvet dinamometre ile ölçülür.
Bir cisme etki eden kuvvetlerin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete bileşke kuvvet denir.
Aynı doğrultuda ve aynı yönde etki eden kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin büyüklükleri toplanarak bulunur; yönü kuvvetlerle aynıdır.
Aynı doğrultuda ve zıt yönde etki eden iki kuvvetin bileşkesi, büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bulunur; yönü büyük kuvvetin yönüdür.

Dengelenmiş kuvvetler

Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise bu kuvvetlere dengelenmiş kuvvetler denir.
Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki duran bir cisim durmaya devam eder.
Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki hareketli bir cisim, sabit süratle ve aynı yönde hareketine devam eder.
Örneğin masada duran bir kitaba etki eden yer çekimi kuvveti ile masanın kitabı yukarı doğru itmesi birbirini dengeler.

Dengelenmemiş kuvvetler

Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdan farklı ise bu kuvvetlere dengelenmemiş kuvvetler denir.
Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindeki duran bir cisim harekete geçer.
Hareketli bir cisme dengelenmemiş kuvvet etki ederse cisim hızlanabilir, yavaşlayabilir ya da yön değiştirebilir.
Halat çekme oyununda daha büyük kuvvet uygulayan takım, halatı kendi yönüne doğru hareket ettirir.

Sürat

Sürat, bir cismin birim zamanda aldığı yoldur: sürat = alınan yol / geçen süre.
Süratin birimi m/s (metre/saniye) ya da km/h (kilometre/saat) olabilir.
Sabit süratle hareket eden bir cisim eşit zaman aralıklarında eşit yol alır.
Yol–zaman grafiğinde çizginin yatay kaldığı aralıkta cisim yol almamıştır, yani durmaktadır.

Hız ve sürat karşılaştırması

Sürat yalnızca büyüklük belirtir; hız ise hem büyüklüğü hem de hareketin yönünü belirtir.
Aynı süratle farklı yönlere giden iki aracın süratleri eşit, hızları farklıdır.
Hız ve süratin birimleri aynıdır; hız ifade edilirken yön de söylenir (ör. 60 km/h doğuya).

Bu ünitenin kazanımları (3)

FB.6.2.1 Bir cisme etki eden aynı doğrultudaki kuvvetler arasındaki ilişkileri açıklayarak bileşke kuvveti yapılandırabilme
FB.6.2.2 Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altındaki bir cismin hareketine yönelik deney yapabilme
FB.6.2.3 Sürat ve hız kavramlarını karşılaştırabilme

Önemli kavramlar ve tanımlar

Kuvvet: Cisimleri hareket ettirebilen, durdurabilen, yönünü ya da şeklini değiştirebilen etki.
Newton (N): Kuvvetin birimi.
Dinamometre: Kuvvetin büyüklüğünü ölçmeye yarayan araç.
Bileşke kuvvet: Bir cisme etki eden kuvvetlerin yerine geçebilen ve aynı etkiyi yapan tek kuvvet.
Dengelenmiş kuvvetler: Bileşkesi sıfır olan kuvvetler.
Dengelenmemiş kuvvetler: Bileşkesi sıfırdan farklı olan kuvvetler.
Sürat: Birim zamanda alınan yol; yön belirtmez.
Hız: Hareketin yönü de belirtilerek ifade edilen sürat.

İnteraktif yazılı provası

Sorular karışık sırayla, tek tek gelir. Her sorudan sonra cevabını kontrol eder, açıklamayı okursun. Sonunda hangi konuları tekrar etmen gerektiğini görürsün.

Misafir olarak çözüyorsun: sonucun kaydedilmez. Giriş yap

Yazılı soruları

Soruları istediğin sırayla çözebilirsin. Her sorunun altında cevabını kontrol eder, açıklamalı çözümü görürsün.

Klasik yazılı soruları

1Klasik

Kuvvetin birimi nedir?

2Klasik

Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise bu kuvvetlere ne ad verilir?

3Klasik

Halat çekme oyununda iki takım halatı zıt yönlere eşit büyüklükte kuvvetle çekiyor. Halatın hareket etmemesinin nedenini açıklayınız.

Cevabın

Açık uçlu sorular

4Açık uçlu

Sürat ve hız kavramlarını benzer ve farklı yönleriyle karşılaştırınız.

Cevabın

5Açık uçlu

Düz bir yolda sabit süratle ilerleyen bir otomobile etki eden kuvvetler hakkında ne söylenebilir? Açıklayınız.

Cevabın

Boşluk doldurma

6Boşluk doldurma

Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.

Zıt yönlü iki kuvvetin bileşkesi bulunurken kuvvetlerin büyüklükleriyle işlemi yapılır. Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi bulunurken ise işlemi yapılır.

7Boşluk doldurma

Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.

Sürat hesaplanırken alınan , geçen değerine bölünür.

Doğru-yanlış

8Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindeki hareketli bir cismin sürati ya da hareket yönü değişebilir.”

9Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Hız ve sürat aynı kavramdır; ikisinde de hareketin yönü belirtilmez.”

10Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Bir cisme aynı yönde etki eden 4 N ve 6 N büyüklüğündeki iki kuvvetin bileşkesi 2 N’dir.”

11Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Kendisine etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır olan duran bir cisim kendiliğinden harekete başlamaz.”

Eşleştirme

12Eşleştirme

Kavramları açıklamalarıyla eşleştirin.

Soldan bir kutuya, sonra sağdan uygun açıklamaya dokun. Bilgisayarda sağdaki kutuyu sürükleyip soldakinin üstüne bırakabilirsin.

Grafik, tablo ve görsel yorumlama

13Yorumlama

Tabloda dört koşucunun aldığı yol ve bu yolu alma süreleri verilmiştir. Tabloya göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Koşucuların aldığı yol ve süreler
Koşucu	Alınan yol (m)	Geçen süre (s)
Ali	100	20
Ece	150	25
Can	120	30
Deniz	200	40

AEn süratli koşucu Ece’dir.BAli ile Can’ın süratleri eşittir.CEn uzun yolu Deniz aldığı için en süratli koşucu Deniz’dir.DCan’ın sürati 5 m/s’dir.

14Yorumlama

Grafikte düz bir yolda hareket eden bir oyuncak arabanın aldığı yolun zamana göre değişimi verilmiştir. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Oyuncak arabanın yol–zaman grafiği

Zaman (s)	Alınan yol (m)
0	0
2	20
4	40
6	60
8	60
10	60

AAraba 0–6. saniyeler arasında 10 m/s sabit süratle hareket etmiştir.BAraba 6–10. saniyeler arasında 60 m yol almıştır.CArabanın sürati 10 saniye boyunca sürekli artmıştır.DAraba toplam 100 m yol almıştır.

Deney düzeneği yorumlama

15Deney

Sürtünmesi önemsenmeyecek kadar az olan yatay bir masada duran özdeş tahta bloklara dinamometrelerle aşağıdaki kuvvetler uygulanıyor. Hangi düzenekteki blok hareketsiz kalır?

Bloklara uygulanan kuvvetler

I. düzenek

🧱 Tahta blok
➡️ Sağa 5 N
⬅️ Sola 5 N

II. düzenek

🧱 Tahta blok
➡️ Sağa 8 N
⬅️ Sola 3 N

III. düzenek

🧱 Tahta blok
➡️ Sağa 4 N
➡️ Sağa 2 N

Bloklar başlangıçta durmaktadır; kuvvetler aynı doğrultudadır.

AYalnız IBYalnız IICI ve IIIDII ve III

16Deney

Bir öğrenci balon roketi deneyinde, iki duvar arasına gerdiği ipe pipet geçirip pipete şişirilmiş balon bantlıyor. Balonu farklı büyüklüklerde şişirerek bıraktığında balonun ip üzerinde aldığı yolu ölçüyor. Bu deneyin bağımsız ve bağımlı değişkenini yazıp bir hipotez kurunuz.

Cevabın

Çoktan seçmeli sorular

17Çoktan seçmeli

Bir cisme aynı doğrultuda sağa doğru 12 N, sola doğru 7 N büyüklüğünde iki kuvvet etki ediyor. Cisme etki eden bileşke kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?

A19 N, sağa doğruB5 N, sola doğruC5 N, sağa doğruD0 N

18Çoktan seçmeli

Düz bir yolda iki otomobil aynı anda 60 km/h süratle biri doğuya, diğeri batıya doğru gidiyor. Bu otomobiller için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

ASüratleri eşit, hızları farklıdır.BSüratleri ve hızları eşittir.CSüratleri farklı, hızları eşittir.DSüratleri de hızları da farklıdır.

Cevap anahtarı ve açıklamalı çözümler

Cevap anahtarını göster

No	Soru	Cevap ve açıklama
1	Kuvvetin birimi nedir?	Newton (N) Kuvvet newton birimiyle ifade edilir ve dinamometre ile ölçülür.
2	Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise bu kuvvetlere ne ad verilir?	Dengelenmiş kuvvetler Bileşkesi sıfır olan kuvvetler birbirinin etkisini ortadan kaldırır; bunlara dengelenmiş kuvvetler denir.
3	Halat çekme oyununda iki takım halatı zıt yönlere eşit büyüklükte kuvvetle çekiyor. Halatın hareket etmemesinin nedenini açıklayınız.	İki takımın uyguladığı kuvvetler aynı doğrultuda, zıt yönde ve eşit büyüklüktedir. Bu kuvvetlerin bileşkesi sıfır olur, yani kuvvetler dengelenmiştir. Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki duran halat durmaya devam eder. Zıt yönlü eşit kuvvetlerin farkı sıfırdır. Bileşke kuvvet sıfır olunca duran cisim hareketsiz kalır.
4	Sürat ve hız kavramlarını benzer ve farklı yönleriyle karşılaştırınız.	Sürat ve hızın ikisi de birim zamanda alınan yolla ilgilidir ve birimleri aynıdır (m/s, km/h). Sürat yalnızca büyüklük bildirir; hız ise büyüklüğün yanında hareketin yönünü de bildirir. Bu yüzden aynı süratle zıt yönlere giden iki aracın süratleri eşit, hızları farklıdır. İki kavram arasındaki tek fark yöndür: hız, yönü belirtilmiş sürattir.
5	Düz bir yolda sabit süratle ilerleyen bir otomobile etki eden kuvvetler hakkında ne söylenebilir? Açıklayınız.	Otomobil sabit süratle ve aynı yönde ilerlediğine göre ona etki eden kuvvetler dengelenmiştir, yani bileşke kuvvet sıfırdır. Motorun otomobili ileri doğru iten etkisi, sürtünme ve havanın direnci gibi harekete zıt yöndeki kuvvetlere eşittir. Hareketli bir cisim sabit süratle aynı yönde gidiyorsa ona etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır. Bileşke sıfırdan farklı olsaydı sürat ya da yön değişirdi.
6	Zıt yönlü iki kuvvetin bileşkesi bulunurken kuvvetlerin büyüklükleriyle …… işlemi yapılır. Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi bulunurken ise …… işlemi yapılır.	çıkarma · toplama Zıt yönlü kuvvetler birbirinin etkisini azaltır, bu yüzden büyükten küçük çıkarılır. Aynı yönlü kuvvetlerin etkileri ise toplanır.
7	Sürat hesaplanırken alınan ……, geçen …… değerine bölünür.	yol · süre Sürat = alınan yol / geçen süre. Örneğin 100 m yolu 20 s’de alan bir koşucunun sürati 5 m/s’dir.
8	Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindeki hareketli bir cismin sürati ya da hareket yönü değişebilir.	Doğru Bileşke kuvvet sıfırdan farklıysa cisim hızlanır, yavaşlar ya da yön değiştirir.
9	Hız ve sürat aynı kavramdır; ikisinde de hareketin yönü belirtilmez.	Yanlış. Doğrusu: Sürat yalnızca büyüklük belirtir; hız ise büyüklükle birlikte hareketin yönünü de belirtir. Hız ve süratin birimleri aynı olsa da hız yönlü bir kavramdır.
10	Bir cisme aynı yönde etki eden 4 N ve 6 N büyüklüğündeki iki kuvvetin bileşkesi 2 N’dir.	Yanlış. Doğrusu: Aynı yönde etki eden 4 N ve 6 N büyüklüğündeki iki kuvvetin bileşkesi 4 + 6 = 10 N’dir. Aynı yönlü kuvvetler toplanır. 2 N, bu kuvvetler zıt yönlü olsaydı bulunacak bileşke değeridir.
11	Kendisine etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır olan duran bir cisim kendiliğinden harekete başlamaz.	Doğru Duran bir cismin harekete geçmesi için ona dengelenmemiş bir kuvvet etki etmelidir.
12	Kavramları açıklamalarıyla eşleştirin.	Newton → Kuvvetin birimi; Dinamometre → Kuvveti ölçmeye yarayan araç; m/s → Süratin birimlerinden biri; Bileşke kuvvet → Cisme etki eden kuvvetlerin yerine geçen tek kuvvet; Hız → Yönü de belirtilen sürat Kuvvet newton ile ifade edilir ve dinamometreyle ölçülür. Sürat m/s ya da km/h ile ifade edilir; yön eklenince hız olur.
13	Tabloda dört koşucunun aldığı yol ve bu yolu alma süreleri verilmiştir. Tabloya göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?	A) En süratli koşucu Ece’dir. Süratler: Ali 100 / 20 = 5 m/s, Ece 150 / 25 = 6 m/s, Can 120 / 30 = 4 m/s, Deniz 200 / 40 = 5 m/s. En süratli Ece’dir; eşit süratli olanlar Ali ve Deniz’dir.
14	Grafikte düz bir yolda hareket eden bir oyuncak arabanın aldığı yolun zamana göre değişimi verilmiştir. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?	A) Araba 0–6. saniyeler arasında 10 m/s sabit süratle hareket etmiştir. İlk 6 saniyede her 2 saniyede 20 m yol alınmıştır: 60 m / 6 s = 10 m/s. 6. saniyeden sonra yol değişmediği için araba durmuştur. Toplam yol 60 m’dir.
15	Sürtünmesi önemsenmeyecek kadar az olan yatay bir masada duran özdeş tahta bloklara dinamometrelerle aşağıdaki kuvvetler uygulanıyor. Hangi düzenekteki blok hareketsiz kalır?	A) Yalnız I I. düzenekte bileşke 5 − 5 = 0 N olduğu için kuvvetler dengelenmiştir ve blok durur. II. düzenekte 8 − 3 = 5 N sağa, III. düzenekte 4 + 2 = 6 N sağa bileşke vardır; bu bloklar harekete geçer.
16	Bir öğrenci balon roketi deneyinde, iki duvar arasına gerdiği ipe pipet geçirip pipete şişirilmiş balon bantlıyor. Balonu farklı büyüklüklerde şişirerek bıraktığında balonun ip üzerinde aldığı yolu ölçüyor. Bu deneyin bağımsız ve bağımlı değişkenini yazıp bir hipotez kurunuz.	Bağımsız değişken, balonun şişirilme miktarıdır. Bağımlı değişken, balonun ip üzerinde aldığı yoldur. Hipotez: Balon ne kadar çok şişirilirse ip üzerinde o kadar uzun yol alır. İpin uzunluğu, balonun türü ve pipet aynı tutulmalıdır. Bağımsız değişken deneyde bilerek değiştirilen, bağımlı değişken ise ölçülen niceliktir. Balondan çıkan hava balonu ileri iter; bu itme dengelenmemiş kuvvet oluşturduğu için balon harekete geçer.
17	Bir cisme aynı doğrultuda sağa doğru 12 N, sola doğru 7 N büyüklüğünde iki kuvvet etki ediyor. Cisme etki eden bileşke kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?	C) 5 N, sağa doğru Zıt yönlü kuvvetlerde büyükten küçük çıkarılır: 12 − 7 = 5 N. Bileşkenin yönü büyük kuvvetin yönü olan sağdır.
18	Düz bir yolda iki otomobil aynı anda 60 km/h süratle biri doğuya, diğeri batıya doğru gidiyor. Bu otomobiller için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?	A) Süratleri eşit, hızları farklıdır. İki otomobilin sürat değeri aynıdır (60 km/h). Hareket yönleri zıt olduğu için hızları farklıdır.

Açık uçlu sorulardaki cevaplar örnektir; aynı fikirleri farklı cümlelerle anlatan cevaplar da doğrudur.

İlgili deneyler ve çalışmalar

6. Sınıf Fen Bilimleri: Kuvvetin Etkisinde Hareket Yazılıya Hazırlık

Bu ünitede bir cisme aynı anda birden fazla kuvvet etki ettiğinde ne olduğunu, bileşke kuvveti ve sürat ile hız arasındaki farkı öğreneceksin.

Yazılı öncesi konu özeti

Bileşke kuvvet

Kuvvetin birimi newton (N) olup kuvvet dinamometre ile ölçülür.
Bir cisme etki eden kuvvetlerin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete bileşke kuvvet denir.
Aynı doğrultuda ve aynı yönde etki eden kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin büyüklükleri toplanarak bulunur; yönü kuvvetlerle aynıdır.
Aynı doğrultuda ve zıt yönde etki eden iki kuvvetin bileşkesi, büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bulunur; yönü büyük kuvvetin yönüdür.

Dengelenmiş kuvvetler

Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise bu kuvvetlere dengelenmiş kuvvetler denir.
Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki duran bir cisim durmaya devam eder.
Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki hareketli bir cisim, sabit süratle ve aynı yönde hareketine devam eder.
Örneğin masada duran bir kitaba etki eden yer çekimi kuvveti ile masanın kitabı yukarı doğru itmesi birbirini dengeler.

Dengelenmemiş kuvvetler

Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdan farklı ise bu kuvvetlere dengelenmemiş kuvvetler denir.
Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindeki duran bir cisim harekete geçer.
Hareketli bir cisme dengelenmemiş kuvvet etki ederse cisim hızlanabilir, yavaşlayabilir ya da yön değiştirebilir.
Halat çekme oyununda daha büyük kuvvet uygulayan takım, halatı kendi yönüne doğru hareket ettirir.

Sürat

Sürat, bir cismin birim zamanda aldığı yoldur: sürat = alınan yol / geçen süre.
Süratin birimi m/s (metre/saniye) ya da km/h (kilometre/saat) olabilir.
Sabit süratle hareket eden bir cisim eşit zaman aralıklarında eşit yol alır.
Yol–zaman grafiğinde çizginin yatay kaldığı aralıkta cisim yol almamıştır, yani durmaktadır.

Hız ve sürat karşılaştırması

Sürat yalnızca büyüklük belirtir; hız ise hem büyüklüğü hem de hareketin yönünü belirtir.
Aynı süratle farklı yönlere giden iki aracın süratleri eşit, hızları farklıdır.
Hız ve süratin birimleri aynıdır; hız ifade edilirken yön de söylenir (ör. 60 km/h doğuya).

Bu ünitenin kazanımları (3)

FB.6.2.1 Bir cisme etki eden aynı doğrultudaki kuvvetler arasındaki ilişkileri açıklayarak bileşke kuvveti yapılandırabilme
FB.6.2.2 Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altındaki bir cismin hareketine yönelik deney yapabilme
FB.6.2.3 Sürat ve hız kavramlarını karşılaştırabilme

Önemli kavramlar ve tanımlar

Kuvvet: Cisimleri hareket ettirebilen, durdurabilen, yönünü ya da şeklini değiştirebilen etki.
Newton (N): Kuvvetin birimi.
Dinamometre: Kuvvetin büyüklüğünü ölçmeye yarayan araç.
Bileşke kuvvet: Bir cisme etki eden kuvvetlerin yerine geçebilen ve aynı etkiyi yapan tek kuvvet.
Dengelenmiş kuvvetler: Bileşkesi sıfır olan kuvvetler.
Dengelenmemiş kuvvetler: Bileşkesi sıfırdan farklı olan kuvvetler.
Sürat: Birim zamanda alınan yol; yön belirtmez.
Hız: Hareketin yönü de belirtilerek ifade edilen sürat.

İnteraktif yazılı provası

Sorular karışık sırayla, tek tek gelir. Her sorudan sonra cevabını kontrol eder, açıklamayı okursun. Sonunda hangi konuları tekrar etmen gerektiğini görürsün.

Misafir olarak çözüyorsun: sonucun kaydedilmez. Giriş yap

Yazılı soruları

Soruları istediğin sırayla çözebilirsin. Her sorunun altında cevabını kontrol eder, açıklamalı çözümü görürsün.

Klasik yazılı soruları

1Klasik

Kuvvetin birimi nedir?

2Klasik

Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise bu kuvvetlere ne ad verilir?

3Klasik

Halat çekme oyununda iki takım halatı zıt yönlere eşit büyüklükte kuvvetle çekiyor. Halatın hareket etmemesinin nedenini açıklayınız.

Cevabın

Açık uçlu sorular

4Açık uçlu

Sürat ve hız kavramlarını benzer ve farklı yönleriyle karşılaştırınız.

Cevabın

5Açık uçlu

Düz bir yolda sabit süratle ilerleyen bir otomobile etki eden kuvvetler hakkında ne söylenebilir? Açıklayınız.

Cevabın

Boşluk doldurma

6Boşluk doldurma

Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.

Zıt yönlü iki kuvvetin bileşkesi bulunurken kuvvetlerin büyüklükleriyle işlemi yapılır. Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi bulunurken ise işlemi yapılır.

7Boşluk doldurma

Boşlukları kelime havuzundan uygun kelimelerle doldurun.

Sürat hesaplanırken alınan , geçen değerine bölünür.

Doğru-yanlış

8Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindeki hareketli bir cismin sürati ya da hareket yönü değişebilir.”

9Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Hız ve sürat aynı kavramdır; ikisinde de hareketin yönü belirtilmez.”

10Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Bir cisme aynı yönde etki eden 4 N ve 6 N büyüklüğündeki iki kuvvetin bileşkesi 2 N’dir.”

11Doğru-yanlış

Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?

“Kendisine etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır olan duran bir cisim kendiliğinden harekete başlamaz.”

Eşleştirme

12Eşleştirme

Kavramları açıklamalarıyla eşleştirin.

Soldan bir kutuya, sonra sağdan uygun açıklamaya dokun. Bilgisayarda sağdaki kutuyu sürükleyip soldakinin üstüne bırakabilirsin.

Grafik, tablo ve görsel yorumlama

13Yorumlama

Tabloda dört koşucunun aldığı yol ve bu yolu alma süreleri verilmiştir. Tabloya göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Koşucuların aldığı yol ve süreler
Koşucu	Alınan yol (m)	Geçen süre (s)
Ali	100	20
Ece	150	25
Can	120	30
Deniz	200	40

AEn süratli koşucu Ece’dir.BAli ile Can’ın süratleri eşittir.CEn uzun yolu Deniz aldığı için en süratli koşucu Deniz’dir.DCan’ın sürati 5 m/s’dir.

14Yorumlama

Grafikte düz bir yolda hareket eden bir oyuncak arabanın aldığı yolun zamana göre değişimi verilmiştir. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Oyuncak arabanın yol–zaman grafiği

Zaman (s)	Alınan yol (m)
0	0
2	20
4	40
6	60
8	60
10	60

Deney düzeneği yorumlama

15Deney

Sürtünmesi önemsenmeyecek kadar az olan yatay bir masada duran özdeş tahta bloklara dinamometrelerle aşağıdaki kuvvetler uygulanıyor. Hangi düzenekteki blok hareketsiz kalır?

Bloklara uygulanan kuvvetler

I. düzenek

🧱 Tahta blok
➡️ Sağa 5 N
⬅️ Sola 5 N

II. düzenek

🧱 Tahta blok
➡️ Sağa 8 N
⬅️ Sola 3 N

III. düzenek

🧱 Tahta blok
➡️ Sağa 4 N
➡️ Sağa 2 N

Bloklar başlangıçta durmaktadır; kuvvetler aynı doğrultudadır.

AYalnız IBYalnız IICI ve IIIDII ve III

16Deney

Bir öğrenci balon roketi deneyinde, iki duvar arasına gerdiği ipe pipet geçirip pipete şişirilmiş balon bantlıyor. Balonu farklı büyüklüklerde şişirerek bıraktığında balonun ip üzerinde aldığı yolu ölçüyor. Bu deneyin bağımsız ve bağımlı değişkenini yazıp bir hipotez kurunuz.

Cevabın

Çoktan seçmeli sorular

17Çoktan seçmeli

Bir cisme aynı doğrultuda sağa doğru 12 N, sola doğru 7 N büyüklüğünde iki kuvvet etki ediyor. Cisme etki eden bileşke kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?

A19 N, sağa doğruB5 N, sola doğruC5 N, sağa doğruD0 N

18Çoktan seçmeli

Düz bir yolda iki otomobil aynı anda 60 km/h süratle biri doğuya, diğeri batıya doğru gidiyor. Bu otomobiller için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

ASüratleri eşit, hızları farklıdır.BSüratleri ve hızları eşittir.CSüratleri farklı, hızları eşittir.DSüratleri de hızları da farklıdır.

Cevap anahtarı ve açıklamalı çözümler

Cevap anahtarını göster

No	Soru	Cevap ve açıklama
1	Kuvvetin birimi nedir?	Newton (N) Kuvvet newton birimiyle ifade edilir ve dinamometre ile ölçülür.
2	Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise bu kuvvetlere ne ad verilir?	Dengelenmiş kuvvetler Bileşkesi sıfır olan kuvvetler birbirinin etkisini ortadan kaldırır; bunlara dengelenmiş kuvvetler denir.
3	Halat çekme oyununda iki takım halatı zıt yönlere eşit büyüklükte kuvvetle çekiyor. Halatın hareket etmemesinin nedenini açıklayınız.	İki takımın uyguladığı kuvvetler aynı doğrultuda, zıt yönde ve eşit büyüklüktedir. Bu kuvvetlerin bileşkesi sıfır olur, yani kuvvetler dengelenmiştir. Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki duran halat durmaya devam eder. Zıt yönlü eşit kuvvetlerin farkı sıfırdır. Bileşke kuvvet sıfır olunca duran cisim hareketsiz kalır.
4	Sürat ve hız kavramlarını benzer ve farklı yönleriyle karşılaştırınız.	Sürat ve hızın ikisi de birim zamanda alınan yolla ilgilidir ve birimleri aynıdır (m/s, km/h). Sürat yalnızca büyüklük bildirir; hız ise büyüklüğün yanında hareketin yönünü de bildirir. Bu yüzden aynı süratle zıt yönlere giden iki aracın süratleri eşit, hızları farklıdır. İki kavram arasındaki tek fark yöndür: hız, yönü belirtilmiş sürattir.
5	Düz bir yolda sabit süratle ilerleyen bir otomobile etki eden kuvvetler hakkında ne söylenebilir? Açıklayınız.	Otomobil sabit süratle ve aynı yönde ilerlediğine göre ona etki eden kuvvetler dengelenmiştir, yani bileşke kuvvet sıfırdır. Motorun otomobili ileri doğru iten etkisi, sürtünme ve havanın direnci gibi harekete zıt yöndeki kuvvetlere eşittir. Hareketli bir cisim sabit süratle aynı yönde gidiyorsa ona etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır. Bileşke sıfırdan farklı olsaydı sürat ya da yön değişirdi.
6	Zıt yönlü iki kuvvetin bileşkesi bulunurken kuvvetlerin büyüklükleriyle …… işlemi yapılır. Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi bulunurken ise …… işlemi yapılır.	çıkarma · toplama Zıt yönlü kuvvetler birbirinin etkisini azaltır, bu yüzden büyükten küçük çıkarılır. Aynı yönlü kuvvetlerin etkileri ise toplanır.
7	Sürat hesaplanırken alınan ……, geçen …… değerine bölünür.	yol · süre Sürat = alınan yol / geçen süre. Örneğin 100 m yolu 20 s’de alan bir koşucunun sürati 5 m/s’dir.
8	Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindeki hareketli bir cismin sürati ya da hareket yönü değişebilir.	Doğru Bileşke kuvvet sıfırdan farklıysa cisim hızlanır, yavaşlar ya da yön değiştirir.
9	Hız ve sürat aynı kavramdır; ikisinde de hareketin yönü belirtilmez.	Yanlış. Doğrusu: Sürat yalnızca büyüklük belirtir; hız ise büyüklükle birlikte hareketin yönünü de belirtir. Hız ve süratin birimleri aynı olsa da hız yönlü bir kavramdır.
10	Bir cisme aynı yönde etki eden 4 N ve 6 N büyüklüğündeki iki kuvvetin bileşkesi 2 N’dir.	Yanlış. Doğrusu: Aynı yönde etki eden 4 N ve 6 N büyüklüğündeki iki kuvvetin bileşkesi 4 + 6 = 10 N’dir. Aynı yönlü kuvvetler toplanır. 2 N, bu kuvvetler zıt yönlü olsaydı bulunacak bileşke değeridir.
11	Kendisine etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır olan duran bir cisim kendiliğinden harekete başlamaz.	Doğru Duran bir cismin harekete geçmesi için ona dengelenmemiş bir kuvvet etki etmelidir.
12	Kavramları açıklamalarıyla eşleştirin.	Newton → Kuvvetin birimi; Dinamometre → Kuvveti ölçmeye yarayan araç; m/s → Süratin birimlerinden biri; Bileşke kuvvet → Cisme etki eden kuvvetlerin yerine geçen tek kuvvet; Hız → Yönü de belirtilen sürat Kuvvet newton ile ifade edilir ve dinamometreyle ölçülür. Sürat m/s ya da km/h ile ifade edilir; yön eklenince hız olur.
13	Tabloda dört koşucunun aldığı yol ve bu yolu alma süreleri verilmiştir. Tabloya göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?	A) En süratli koşucu Ece’dir. Süratler: Ali 100 / 20 = 5 m/s, Ece 150 / 25 = 6 m/s, Can 120 / 30 = 4 m/s, Deniz 200 / 40 = 5 m/s. En süratli Ece’dir; eşit süratli olanlar Ali ve Deniz’dir.
14	Grafikte düz bir yolda hareket eden bir oyuncak arabanın aldığı yolun zamana göre değişimi verilmiştir. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?	A) Araba 0–6. saniyeler arasında 10 m/s sabit süratle hareket etmiştir. İlk 6 saniyede her 2 saniyede 20 m yol alınmıştır: 60 m / 6 s = 10 m/s. 6. saniyeden sonra yol değişmediği için araba durmuştur. Toplam yol 60 m’dir.
15	Sürtünmesi önemsenmeyecek kadar az olan yatay bir masada duran özdeş tahta bloklara dinamometrelerle aşağıdaki kuvvetler uygulanıyor. Hangi düzenekteki blok hareketsiz kalır?	A) Yalnız I I. düzenekte bileşke 5 − 5 = 0 N olduğu için kuvvetler dengelenmiştir ve blok durur. II. düzenekte 8 − 3 = 5 N sağa, III. düzenekte 4 + 2 = 6 N sağa bileşke vardır; bu bloklar harekete geçer.
16	Bir öğrenci balon roketi deneyinde, iki duvar arasına gerdiği ipe pipet geçirip pipete şişirilmiş balon bantlıyor. Balonu farklı büyüklüklerde şişirerek bıraktığında balonun ip üzerinde aldığı yolu ölçüyor. Bu deneyin bağımsız ve bağımlı değişkenini yazıp bir hipotez kurunuz.	Bağımsız değişken, balonun şişirilme miktarıdır. Bağımlı değişken, balonun ip üzerinde aldığı yoldur. Hipotez: Balon ne kadar çok şişirilirse ip üzerinde o kadar uzun yol alır. İpin uzunluğu, balonun türü ve pipet aynı tutulmalıdır. Bağımsız değişken deneyde bilerek değiştirilen, bağımlı değişken ise ölçülen niceliktir. Balondan çıkan hava balonu ileri iter; bu itme dengelenmemiş kuvvet oluşturduğu için balon harekete geçer.
17	Bir cisme aynı doğrultuda sağa doğru 12 N, sola doğru 7 N büyüklüğünde iki kuvvet etki ediyor. Cisme etki eden bileşke kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?	C) 5 N, sağa doğru Zıt yönlü kuvvetlerde büyükten küçük çıkarılır: 12 − 7 = 5 N. Bileşkenin yönü büyük kuvvetin yönü olan sağdır.
18	Düz bir yolda iki otomobil aynı anda 60 km/h süratle biri doğuya, diğeri batıya doğru gidiyor. Bu otomobiller için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?	A) Süratleri eşit, hızları farklıdır. İki otomobilin sürat değeri aynıdır (60 km/h). Hareket yönleri zıt olduğu için hızları farklıdır.

Açık uçlu sorulardaki cevaplar örnektir; aynı fikirleri farklı cümlelerle anlatan cevaplar da doğrudur.