1Tahmin et
Yükleniyor...
🚀 Balon Roketi
Havası boşalan balon neden olduğu yerde durmuyor da bir anda fırlıyor? Kendi balon roketini kurup görünmez kuvvetlerin işini yakalayacaksın.
- 6. sınıf
- Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler
- ⏱️ 15 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 6. sınıf · Kuvvetin Etkisinde Hareket · Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler
- İlgili kazanım
- FB.6.2.2 Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altındaki bir cismin hareketine yönelik deney yapabilme
- Deneyin amacı
- Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin bir cismin hareketini nasıl etkilediği konusunu keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Balon parçalarını asla ağzına alma, sandalyelerin devrilmemesine dikkat et ve ipi yüz hizasından aşağıda, kimsenin yoluna çıkmayacak şekilde ger; lateks alerjin varsa balonu kullanma.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- Uzun balon
- 3-4 metre ip
- Pipet
- 2 sandalye
- Çamaşır mandalı (balon ağzını kapatmak için)
- Şerit metre ya da cetvel
- Bant
Adım adım uygulama
- İpi pipetin içinden geçir ve ucunu iki sandalyeye, balonun rahat ilerleyeceği yükseklikte, gergin ve düz olacak şekilde bağla.
- Balonu yarısına kadar şişir ve ağzını mandalla kapat.
- Balonu, uzun kenarı pipetle aynı doğrultuda olacak şekilde pipete bantla. Ağzı başlangıç sandalyesine baksın.
- Balon ipte hareketsizken bir süre izle, sonra mandalı çıkar ve balonun ilerleyişini gözle.
- Balonun gittiği mesafeyi şerit metreyle ölç ve yaz.
- Aynı denemeyi bu kez balonu patlatmadan tamamen şişirerek yap (aynı ip, aynı pipet).
- İki mesafeyi karşılaştır ve hangisinin daha uzağa gittiğini yaz.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Kapalıyken hareketsiz kaldı; mandal çıkınca havanın fışkırdığı yönün tersine ilerledi ve daha çok hava daha uzağa gitti
😮 Hava bir yöne fışkırırken balon ters yöne fırladı, sanki görünmez bir el onu itmiş gibi!
Bilimsel açıklama
🔬 Ağzı kapalı balonda içerideki hava, balonun iç yüzeyini her yönde eşit iter; bu itmeler birbirini dengeler ve balon durur. Mandal çıkınca hava ağızdan dışarı fışkırır. Ağzın olduğu yerde balon duvarı olmadığı için hava o tarafı itemez; karşı taraftaki iç yüzeye uygulanan itme dengelenmeden kalır ve balon ağzın tersi yönünde hızlanır. Balonda ne kadar çok hava varsa bu itme o kadar uzun sürer; ipteki sürtünme ve hava direnci ise sonunda balonu durdurur.
Sonuç ve çıkarım
Cisme etki eden kuvvetler dengelenmişse hareket durumu değişmez, duran cisim durur. Kuvvetler dengelenmemişse cisim hareket durumunu değiştirir: duran cisim harekete geçer.
🧠 Dengelenmiş kuvvetler: hareket durumu değişmez. Dengelenmemiş kuvvet: cisim hızlanır, yavaşlar ya da yön değiştirir.
Evde bir de şunu dene: Balonun yanına bir ataç bantlayıp roketi ağırlaştır. Sence daha uzağa mı, daha yakına mı gider? Önce tahminini yaz, sonra ölç.
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
İpe bağlı pipete bantlanmış balonlarla üç durum inceleniyor. Aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
I. durum
- 🎈 Yarısına kadar şişirilmiş balon
- 📌 Ağzı mandalla kapalı
II. durum
- 🎈 Yarısına kadar şişirilmiş balon
- 💨 Mandal çıkarılmış
III. durum
- 🎈 Patlamadan tamamen şişirilmiş balon
- 💨 Mandal çıkarılmış
Aynı ip, aynı pipet ve aynı tür balon kullanılmıştır.
2Deney düzeneği yorumlama
Yarım şişirilmiş ve tam şişirilmiş balonların gittiği mesafelerin karşılaştırılmasında bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenleri yazınız. Balonun sonunda neden durduğunu açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Balon roketi deneyinin adımlarını mantıklı sıraya koyunuz.
- 1Balon yarısına kadar şişirilir ve ağzı mandalla kapatılır.
- 2Mandal çıkarılır ve balonun hareketi gözlenir.
- 3Balon, ağzı başlangıç sandalyesine bakacak şekilde pipete bantlanır.
- 4İp pipetin içinden geçirilip iki sandalye arasına gergin şekilde bağlanır.
- 5Balonun gittiği mesafe şerit metreyle ölçülür.