1Tahmin et
Yükleniyor...
🥄 Kaşık Aynası: Büyüt, Ters Çevir, Küçült
Mutfaktaki bir kaşık seni büyütüp küçültebilir, hatta baş aşağı çevirebilir. Kaşığın hangi yüzü ne yapıyor, birlikte bakalım.
- 6. sınıf
- Aynalar
- ⏱️ 5 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 6. sınıf · Işığın Yansıması ve Renkler · Aynalar
- İlgili kazanım
- FB.6.4.3 Günlük hayattaki ayna çeşitlerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
- Deneyin amacı
- Çukur ve tümsek aynaların görüntüleri nasıl farklı oluşturduğu ve nerelerde kullanıldığı konusunu keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Kaşığı yüzüne yaklaştırırken gözüne çarpmasın ve kaşığı güneşe tutup ışığı bir yere toplamaya çalışma.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- Parlak metal çorba kaşığı (temiz ve çiziksiz)
- Aydınlık bir oda
- Kâğıt ve kalem (gözlemlerini yazmak için)
Adım adım uygulama
- Kaşığın iç (çukur) yüzünü parmak izinden temizle ve neredeyse burnuna değecek kadar yaklaştırıp gözüne bak. Bu kadar yakında görüntü biraz bulanık olabilir.
- Kaşığı yavaşça uzaklaştır ve kolun tamamen uzanana kadar görüntünün nasıl değiştiğine bak.
- Kaşığın dış (tümsek) yüzüyle aynı hareketi tekrarla: önce yaklaştır, sonra uzaklaştır.
- Her yüz için görüntünün düz mü ters mi, büyük mü küçük mü olduğunu kâğıda yaz.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Çukur yüzde yakında büyük ve düz, uzakta ters ve küçük; tümsek yüzde her uzaklıkta düz ve küçük
😮 Kaşığı biraz uzaklaştırdığında yüzün bir anda baş aşağı döndü!
Bilimsel açıklama
🔬 Kaşığın iç yüzü çukur ayna gibi davranır ve ışığı bir noktada (odakta) toplar. Cisim aynaya odak noktasından daha yakınsa görüntü büyük ve düz, odaktan uzaksa ters olur. Kaşığın odağı çok yakında olduğu için düz ve büyük görüntüyü ancak kaşığı gözüne çok yaklaştırınca görürsün. Dış yüz ise tümsek aynadır: ışığı dağıtır ve görüntü her uzaklıkta düz ve küçük oluşur. Kaşık düzgün bir ayna olmadığı için görüntüler biraz bozuk görünebilir.
Sonuç ve çıkarım
Günlük hayatta düz, çukur ve tümsek ayna kullanırız. Çukur ayna görüntüyü büyütebilir, tümsek ayna ise geniş bir alanı küçültülmüş görüntüyle gösterir.
🧠 Çukur ayna: yakında büyük-düz, uzakta ters; diş hekimi aynası ve makyaj aynası gibi. Tümsek ayna: her zaman düz ve küçük; araç dikiz aynası ve market güvenlik aynası gibi.
Evde bir de şunu dene: Odanın bir köşesine önce düz bir aynadan, sonra kaşığın tümsek yüzünden bak; hangisinde odanın daha geniş bir bölümünü görüyorsun?
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Parlak bir çorba kaşığıyla üç farklı gözlem yapılıyor. Hangi düzenekte öğrenci yüzünün görüntüsünü ters (baş aşağı) görür?
I. düzenek
- 🥄 Kaşığın iç (çukur) yüzü
- 👁️ Kaşık göze çok yakın
II. düzenek
- 🥄 Kaşığın iç (çukur) yüzü
- 💪 Kaşık kol uzunluğu kadar uzakta
III. düzenek
- 🥄 Kaşığın dış (tümsek) yüzü
- 💪 Kaşık kol uzunluğu kadar uzakta
Aynı kaşık, aynı aydınlık odada kullanılmıştır.
2Deney düzeneği yorumlama
Bu deneyde bağımsız ve bağımlı değişkenleri yazınız. Kaşığın tümsek yüzünde görüntünün neden her uzaklıkta düz ve küçük olduğunu açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Kaşığın çukur yüzü, göze çok yakın tutulduğunda büyük ve düz görüntü verdiği için makyaj ve tıraş aynalarına benzer şekilde davranır.”