1Tahmin et
Yükleniyor...
🎈 Kendiliğinden Şişen Balon
Şişeye hiç üflemeden bir balonu şişirebilir misin? Tek yardımcın bir kase sıcak su olacak.
- 6. sınıf
- Genleşme ve Büzülme
- ⏱️ 15 dk
- 👨👩👧 Yetişkin gözetiminde
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 6. sınıf · Maddenin Ayırt Edici Özellikleri · Genleşme ve Büzülme
- İlgili kazanım
- FB.6.5.1 Isı etkisiyle maddelerin genleşip büzüleceğine yönelik bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
- Deneyin amacı
- Isınan ve soğuyan havanın hacminin nasıl değiştiği konusunu keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Bu deneyi evde bir yetişkinle ya da okulda öğretmeninin rehberliğinde yap; tek başına yapma.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Sıcak suyu bir yetişkin hazırlasın: sadece musluktan akan sıcak su kullan, kaynar su asla; balon parçalarını ağzına alma.
👨👩👧 Yetişkin gözetiminde. Bu deneyi evde bir yetişkinle ya da okulda öğretmeninin rehberliğinde yap; tek başına yapma.
Malzemeler
- Boş plastik şişe (1 litrelik ya da daha büyük, kapağı yok)
- Balon
- 2 derin kase ya da kova
- Musluktan akan sıcak su (yetişkin hazırlasın)
- Buz ve soğuk su
Adım adım uygulama
- Balonu elinle iyice ger, sonra oda sıcaklığındaki boş şişenin ağzına hava kaçırmayacak şekilde sıkıca geçir.
- Bir yetişkin kaseye musluktan akan en sıcak suyu doldursun (kaynar su kullanma).
- Şişeyi boynundan tutarak boynuna kadar sıcak suya batır (elini suya sokma) ve dik tutarak 2-3 dakika bekle. Balon kıpırdamıyorsa ağzının hava kaçırıp kaçırmadığını kontrol et; az kabarıyorsa 1-2 dakika daha bekle.
- Diğer kaseyi buz ve soğuk suyla hazırla.
- Şişeyi sıcak sudan çıkarıp hemen buzlu suya batır, 2-3 dakika bekle ve balona tekrar bak.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Sıcak suda balon dikilip biraz şişti, buzlu suda söndü ve büzüldü
😮 Üflemedin, pompalamadın; yine de balon kendi kendine dikilip şişti!
Bilimsel açıklama
🔬 Şişenin içindeki hava, çok küçük taneciklerden oluşur. Isınınca tanecikler daha hızlı hareket eder ve birbirinden uzaklaşır; hava genleşir, hacmi artar ve balonu şişirir. Soğuyunca tanecikler yavaşlar ve birbirine yaklaşır; hava büzülür ve balon küçülür. Şişeye dışarıdan hava girmedi; tanecik sayısı ve taneciklerin boyutu değişmedi, yalnızca aralarındaki uzaklık değişti.
Sonuç ve çıkarım
Isıtılan maddeler genleşir, soğutulan maddeler büzülür. Gazlar bu değişimi çok belirgin gösterir.
🧠 Sıcaklık artınca hava genleşir, azalınca büzülür. Değişen şey tanecik sayısı değil, taneciklerin arasındaki uzaklıktır.
Evde bir de şunu dene: Balonlu şişeyi güneşli bir pencere önünde 10 dakika beklet. Balon sence nasıl değişir? Önce tahmin et, sonra bak.
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Bir öğrenci “Isınan hava genleşir.” hipotezini test etmek istiyor. Kontrol düzeneği olarak hangisini kullanmalı ve hangi sonuç hipotezini destekler?
I. düzenek
- 🍾 Ağzına balon geçirilmiş boş şişe
- ♨️ Musluktan akan sıcak suyla dolu kasede
II. düzenek
- 🍾 Ağzına balon geçirilmiş boş şişe
- 🧊 Buzlu su dolu kasede
III. düzenek
- 🍾 Ağzına balon geçirilmiş boş şişe
- 🏠 Oda sıcaklığında, masa üstünde
Şişeler ve balonlar özdeştir; balonlar hava kaçırmayacak şekilde takılmıştır.
2Deney düzeneği yorumlama
Şişe sıcak suya batırılınca balon neden şişti? Hava taneciklerinin hareketi, sayısı, boyutu ve aralarındaki uzaklık açısından açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Şişedeki hava ısınınca hava tanecikleri büyüdüğü için balon şişer.”