1Tahmin et
Yükleniyor...
🫘 Fasulye ve Pirinç: Gizli Boşluklar
1 bardak artı 1 bardak her zaman 2 bardak eder mi? Mutfaktaki iki malzemeyle matematiğe meydan okuyacağız.
- 5. sınıf
- Maddenin Tanecikli Yapısı
- ⏱️ 10 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 5. sınıf · Maddenin Doğası · Maddenin Tanecikli Yapısı
- İlgili kazanım
- FB.5.5.1 Maddeleri tanecikli, boşluklu ve hareketli yapısına göre sınıflandırabilme
- Deneyin amacı
- Bu deneyde maddeyi oluşturan taneciklerin nasıl yerleştiğini bir modelle keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Deneyde kullandığın gıdaları yeme; yere dökülenleri hemen topla çünkü kayma tehlikesi oluşturur.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- Küçük bir bardak veya ölçek (aynı bardak kullanılacak)
- Kuru fasulye
- Pirinç
- Geniş bir kase
- Kaşık
- Tepsi (dökülenleri toplamak için)
Adım adım uygulama
- Bardağı kuru fasulyeyle ağzına kadar doldur ve düzleştir; kaseye boşalt.
- Aynı bardağı pirinçle ağzına kadar doldur ve düzleştir; aynı kaseye boşalt.
- Kaşıkla karışımı iyice karıştır ve kaseyi hafifçe salla.
- Aynı bardağı karışımla ağzına kadar doldur, düzleştir ve tepsiye boşalt.
- Kasede kalan karışımı yine aynı bardağa doldur ve bardağın ne kadar dolduğuna bak.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Karışım bir bardağı doldurdu ama kalan kısım ikinci bardağı doldurmaya yetmedi.
😮 İki ayrı bardak dolusu madde karıştı ve toplam, hesabın bir miktar altında kaldı.
Bilimsel açıklama
🔬 Pirinç taneleri küçük olduğu için fasulyelerin arasındaki boşluklara yerleşti. Bu yüzden karışımın hacmi 2 bardaktan az çıktı; hiçbir şey kaybolmadı. Bu deney bir modeldir: gerçek maddelerin tanecikleri çok küçüktür ve gözle görülmez, ama taneciklerin arasında da boşluklar bulunur.
Sonuç ve çıkarım
Madde taneciklerden oluşur ve tanecikler arasında boşluk vardır. Bu boşluklar sayesinde küçük tanecikler büyüklerin arasına girebilir.
🧠 Madde tanecikli ve boşluklu yapıdadır. Tanecikler arasındaki boşluklar, karıştırınca toplam hacmin azalmasına yol açabilir.
Evde bir de şunu dene: Bir bardağa iri nohut doldur, sonra pirinç ekle ve pirincin nohutların arasına nasıl girdiğini gözlemle.
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Üç düzenekte aynı bardakla ölçülen iki bardak dolusu tane bir kasede karıştırılıp sallanıyor. Hangi düzenekte karışımın hacminin iki bardaktan belirgin biçimde az çıkması beklenir?
I. düzenek
- 🫘 1 bardak kuru fasulye
- 🫘 1 bardak kuru fasulye
II. düzenek
- 🫘 1 bardak kuru fasulye
- 🍚 1 bardak pirinç
III. düzenek
- 🍚 1 bardak pirinç
- 🍚 1 bardak pirinç
Tüm ölçümlerde aynı bardak kullanılmış ve bardaklar ağzına kadar düzleştirilerek doldurulmuştur.
2Deney düzeneği yorumlama
Fasulye ve pirinç karışımının hacmi neden iki bardaktan az çıktı? Bu modelin maddenin yapısı hakkında ne anlattığını açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Karışımın hacmi azaldığına göre karıştırma sırasında bir miktar pirinç yok olmuştur.”