1Tahmin et
Yükleniyor...
🔦 Delikten Geçen Işık
Işık köşeyi dönemez mi? Üç kartonluk bir engel parkuru kurup ışığın yolunu yakalamaya çalışacağız.
- 5. sınıf
- Işık Nasıl Yayılır?
- ⏱️ 10 dk
- 🧑🏫 Yetişkin desteği önerilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 5. sınıf · Işığın Dünyası · Işık Nasıl Yayılır?
- İlgili kazanım
- FB.5.4.1 Bir kaynaktan çıkan ışığın her yönde doğrusal bir yol izlediğini bilimsel olarak gözlemleyebilme
- Deneyin amacı
- Bu deneyde ışığın nasıl bir yol izleyerek yayıldığını keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Güvenlik uyarısında belirtilen adımlarda bir yetişkinden ya da öğretmeninden yardım iste.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Kartonlara delik açma işini bir yetişkin yapsın; fenerin ışığını kimsenin gözüne doğrultma.
🧑🏫 Yetişkin desteği önerilir. Güvenlik uyarısında belirtilen adımlarda bir yetişkinden ya da öğretmeninden yardım iste.
Malzemeler
- El feneri
- 3 parça karton (aynı boyda, yaklaşık 10 x 15 cm)
- Oyun hamuru (kartonları dik tutmak için)
- Kalem (yetişkin delik açarken kullanır)
- Beyaz kâğıt veya açık renkli duvar
Adım adım uygulama
- Üç kartonu üst üste koy; bir yetişkin kalemle hepsinin tam ortasından birlikte delik açsın. Delikler aynı yerde olsun.
- Her kartonu oyun hamuruyla masada dik tut. Kartonları aynı hizada, aralarında yaklaşık 20 cm boşluk bırakarak sırala.
- Odayı karart. Fenerin ışığını birinci kartonun deliğine doğru tut ve beyaz kâğıdı son kartonun arkasına koy.
- Feneri biraz oynatarak ışığın tüm deliklerden geçip kâğıtta küçük bir nokta oluşturduğu yeri bul.
- Feneri yerinde tutarak ortadaki kartonu yavaşça yana kaydır ve kâğıda bak.
- Kartonu yeniden eski yerine getir ve noktanın geri dönüp dönmediğini kontrol et.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Kartonu kaydırınca kâğıttaki ışık noktası kayboldu; yerine getirince geri geldi.
😮 Kartonu sadece birkaç santim kaydırdın ve ışık bir anda kayboldu; ışık deliği aramadı.
Bilimsel açıklama
🔬 Işık bir kaynaktan çıkınca her yöne, düz çizgiler boyunca ilerler. Biz yalnızca deliklerden geçebilen ışığı kâğıtta gördük. Delikler aynı hizadayken ışığın düz yolu üç kartondan da geçip kâğıda ulaştı. Ortadaki delik hizadan çıkınca ışık eğilip deliği arayamadı; karton ışığın yolunu kesti.
Sonuç ve çıkarım
Işık kaynaktan her yöne doğrusal (düz çizgi halinde) yayılır. Yolunun üstündeki engele çarpınca ilerleyemez.
🧠 Işık düz çizgiler halinde yayılır; köşeyi dönmez. Işığın izlediği bu çizgilere ışın denir.
Evde bir de şunu dene: Delikler aynı hizadayken bir ipi üç delikten geçirip ucundan hafifçe ger; ip de ışık gibi düz bir çizgi oluşturuyor mu?
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Işığın doğrusal yolla yayıldığını göstermek isteyen bir öğrenci hangi iki düzeneği karşılaştırmalıdır?
I. düzenek
- 🔦 Fener
- 🟫 Üç kartonun delikleri aynı hizada
- 📏 Kartonlar arası 20 cm
- 📄 Arkada beyaz kâğıt
II. düzenek
- 🔦 Fener
- 🟫 Ortadaki karton 3 cm yana kaydırılmış
- 📏 Kartonlar arası 20 cm
- 📄 Arkada beyaz kâğıt
III. düzenek
- 🔦 Fener
- 🟫 Üç kartonun delikleri aynı hizada
- 📏 Kartonlar arası 40 cm
- 📄 Arkada beyaz kâğıt
Fener, kartonlar ve deliklerin büyüklüğü tüm düzeneklerde aynıdır.
2Deney düzeneği yorumlama
Bu deneyde bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenleri yazınız. Ortadaki karton kaydırılınca kâğıttaki ışık noktasının neden kaybolduğunu açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Deney adımlarını mantıklı sıraya koyunuz.
- 1Oda karartılır; fener ilk kartona, beyaz kâğıt son kartonun arkasına yerleştirilir.
- 2Kâğıtta ışık noktası oluşana kadar fener ayarlanır.
- 3Fener sabit tutulup ortadaki karton yana kaydırılır.
- 4Üç kartona üst üste konmuşken aynı yerden delik açılır.
- 5Karton eski yerine getirilip noktanın geri gelip gelmediği kontrol edilir.
- 6Kartonlar oyun hamuruyla aynı hizada, aralıklı olarak dikilir.