1Tahmin et
Yükleniyor...
🌙 Mini Ay Stüdyosu
Gökyüzündeki Ay bazen ince bir hilal, bazen kocaman bir daire. Bu gece odanı bir uzay stüdyosuna çevirip bu gizemi kendi ellerinle çözeceksin.
- 5. sınıf
- Ay’ın Evreleri
- ⏱️ 10 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 5. sınıf · Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz · Ay’ın Evreleri
- İlgili kazanım
- FB.5.1.3 Ay’ın evrelerini temsil eden bilimsel model oluşturabilme
- Deneyin amacı
- Bu deneyde Ay’ın evrelerinin neden oluştuğunu bir model kurarak keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Işığı hiçbir zaman gözüne doğrultma; karanlıkta yürürken çarpmamak için odada yer aç.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- El feneri (ya da telefon feneri)
- Açık renkli top (ya da portakal)
- Fenerin duracağı masa veya raf
- Karartılabilen bir oda
Adım adım uygulama
- Odanın ışığını kapat ve perdeleri çek.
- Feneri başının biraz üstünde kalacak bir rafa veya kitap yığınına koy; ışığı odanın ortasına doğru yak. Fener bizim Güneş’imiz.
- Odanın ortasında fenere dönük dur. Dünya sensin.
- Topu kolunu uzatarak başının biraz üstünde tut. Başının gölgesi topa düşerse topu biraz yukarı kaldır.
- Kolunu hiç indirmeden yavaşça kendi etrafında dön. Çeyrek tur attıkça dur ve topun aydınlık kısmına bak.
- Tam tur bitene kadar devam et; her durakta gördüğün şekli aklında tut.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Topun yarısı hep aydınlıktı, ama bana görünen aydınlık kısım büyüyüp küçüldü.
😮 Topun yarısı her an aydınlıktı, ama bir noktada o aydınlık yarıyı hiç göremedin.
Bilimsel açıklama
🔬 Güneş, Ay’ın hep bir yarısını aydınlatır. Ay, Dünya’nın etrafında dönerken biz bu aydınlık yarının bazen az, bazen çok kısmını görürüz. Bu yüzden Ay’ın şekli değişiyormuş gibi görünür. Evreler gölge yüzünden oluşmaz. Bu bir modeldir; gerçek Ay çok daha büyük ve çok daha uzaktadır.
Sonuç ve çıkarım
Ay’ın evreleri, Ay’ın aydınlık yarısını Dünya’dan farklı açılarla görmemizden oluşur. Bir model kurarak bu olayı gösterebiliriz.
🧠 Ay’ın yarısı hep aydınlıktır; evre, o aydınlık yarının ne kadarını gördüğümüzdür. Evre, Dünya’nın gölgesi değildir.
Evde bir de şunu dene: Bu hafta gökyüzünde Ay’ı gör, şeklini defterine çiz ve modelindeki hangi konuma denk geldiğini tahmin et.
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Bir öğrenci Ay’ın evrelerini modellemek için üç düzenek hazırlıyor. Evrelerin oluşumunu gözlemleyebileceği düzenek ve gerekçesi hangisidir?
I. düzenek
- 🔦 Fener açık, sabit (Güneş)
- ⚽ Top öğrencinin başı etrafında tam tur döndürülüyor (Ay)
II. düzenek
- 🔦 Fener kapalı, oda karanlık
- ⚽ Top öğrencinin başı etrafında tam tur döndürülüyor
III. düzenek
- 🔦 Fener açık, sabit
- ⚽ Top hep aynı yerde tutuluyor, öğrenci hiç dönmüyor
Odalar aynı ölçüde karartılmıştır; aynı top ve aynı fener kullanılmıştır.
2Deney düzeneği yorumlama
Bu modelde fener, top ve öğrencinin başı neyi temsil eder? Ay’ın evrelerinin Dünya’nın gölgesi yüzünden oluşmadığını model üzerinden açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Modelde top, öğrencinin başı ile fenerin tam arasındayken öğrenci topun tamamen aydınlık yüzünü görür; bu konum dolunayı temsil eder.”