1Tahmin et
Yükleniyor...
📏 Lastik Bantlı Kuvvet Ölçer
Bir kuvveti gözle görmek mümkün mü? Lastik bantla kendi kuvvet ölçerini yapıp bir cismin ne kadar çekildiğini sayılarla göstereceksin.
- 5. sınıf
- Kuvveti Ölçelim: Dinamometre
- ⏱️ 15 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 5. sınıf · Kuvveti Tanıyalım · Kuvveti Ölçelim: Dinamometre
- İlgili kazanım
- FB.5.2.2 Basit araç gereçle bilimsel bir dinamometre modeli oluşturabilme
- Deneyin amacı
- Bu deneyde bir dinamometrenin nasıl çalıştığını kendi modelinle keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Lastiği çok germe, yüzünü ve gözlerini lastikten uzak tut; en fazla 6 bozuk para kullan.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- İnce bir lastik bant
- Ataç
- Küçük bir poşet
- Aynı cinsten 6 bozuk para
- Cetvel veya milimetrik şerit
- Bant
- Silgi (bilinmeyen ağırlık)
Adım adım uygulama
- Lastik bandın bir ucunu masa kenarına bantla yapıştır ve aşağı sarkıt. Yanına cetveli dikey olarak sabitle.
- Ataçı S şeklinde aç; bir ucunu lastiğe, diğer ucunu poşetin sapına tak. Boş poşetin durduğu yeri cetvelde 0 olarak işaretle. Uzama çok az görünürse daha ince bir lastik kullan.
- Poşete 1 bozuk para koy ve lastiğin uzadığı yeri işaretle. Bunu 1 yaz.
- Aynı şekilde 2, 3, 4, 5 ve 6 bozuk paraya kadar devam edip her seferinde işaretle.
- Paraları çıkar ve küçük bir silgiyi poşete koy. Lastik hangi işarete kadar uzadı? Silgi yaklaşık kaç bozuk para ağırlığında?
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Her bozuk para eklendikçe lastik biraz daha uzadı.
😮 Her yeni parayla lastik biraz daha aşağı indi; cetveldeki işaretler bir merdivenin basamakları gibi sıralandı.
Bilimsel açıklama
🔬 Poşetteki bozuk paraların ağırlığı lastiği aşağı çeker. Çeken kuvvet büyüdükçe lastik daha çok uzar. Bu yüzden uzamayı ölçerek kuvvetin büyüklüğünü karşılaştırabiliriz. Gerçek dinamometreler de içlerindeki yay ile aynı şekilde çalışır ve kuvveti newton (N) birimiyle gösterir. Senin modelinde birim bozuk para sayısıdır.
Sonuç ve çıkarım
Dinamometre, uzama miktarını kullanarak kuvveti ölçer. Lastik ve bozuk paralarla basit bir model yapabiliriz.
🧠 Dinamometre kuvveti ölçer ve birimi newton (N) olarak yazılır. Çekilen kuvvet arttıkça yay daha çok uzar.
Evde bir de şunu dene: Başka eşyaların (kalem, anahtar) ağırlığını bozuk para cinsinden ölç ve en ağırdan en hafife sırala.
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Asılan ağırlığın lastiğin uzama miktarına etkisini incelemek isteyen bir öğrenci hangi düzenekleri karşılaştırmalıdır?
I. düzenek
- ➰ İnce lastik bant
- 🪙 Poşette 3 bozuk para
II. düzenek
- ➰ İnce lastik bant
- 🪙 Poşette 6 bozuk para
III. düzenek
- ➰ Kalın lastik bant
- 🪙 Poşette 3 bozuk para
Bozuk paralar aynı cinstendir; poşet ve ataç aynıdır.
2Deney düzeneği yorumlama
Bu deneyin bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenlerini yazınız. Lastiğin uzamasını ölçerek kuvvet hakkında neden bilgi edinebildiğimizi açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Lastik bantlı modelde kuvvet newton (N) birimiyle ölçülür.”