🎈 Balonu Kim Şişirdi?

Deney künyesi

Hedef sınıf ve konu

8. sınıf · Madde ve Endüstri · Fiziksel ve Kimyasal Değişimler

İlgili kazanım

F.8.4.2.1 Fiziksel ve kimyasal değişim arasındaki farkları, çeşitli olayları gözlemleyerek açıklar.

Deneyin amacı

Fiziksel ve kimyasal değişimleri üç farklı olayı gözlemleyerek ayırt etmeyi keşfedeceksin.

Nerede, kiminle?

Güvenlik uyarısında belirtilen adımlarda bir yetişkinden ya da öğretmeninden yardım iste.

Güvenlik uyarıları

Malzemeler

• 🧴 Boş yarım litrelik plastik şişe (2 adet)
• 🎈 Balon (2 adet)
• 🍶 Beyaz sirke ve su
• 🥄 Karbonat (kabartma sodası) ve toz şeker (2'şer çay kaşığı)
• 🧊 Buz küpü
• 📄 Kâğıt huni
• 🥽 Koruyucu gözlük (yoksa normal gözlük)

Adım adım uygulama

1. Gözlüğünü tak ve iki şişeyi tepsiye koy; birinin dörtte birine kadar sirke, diğerine aynı miktarda su koy.
2. İki balonu da elinle birkaç kez ger; kâğıt huniyle birine 2 çay kaşığı karbonat, diğerine 2 çay kaşığı şeker doldur.
3. Balonların ağızlarını şişelerin ağzına geçir; karbonat ve şeker henüz dökülmesin, balonlar yana sarkık dursun. Şişeleri kapatma.
4. İki balonu birden kaldır, içindekileri şişelere dök ve şeker tamamen çözünene kadar şişeleri hafifçe salla.
5. İki dakika boyunca şişelerin içini ve balonları karşılaştır.
6. Bir buz küpünü avucuna al ve eridiğini izle.

İnteraktif deney etkinliği

Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.

Beklenen gözlem

Bilimsel açıklama

🔬 Sirkedeki asetik asit ile karbonat (sodyum hidrojen karbonat) tepkimeye girer; sodyum asetat, su ve karbondioksit gazı gibi yeni maddeler oluşur ve gaz balonu şişirir. Madde türü değiştiği için bu bir kimyasal değişimdir; ipuçları gaz çıkışı ve yeni madde oluşumudur, olay kendiliğinden geri dönmez. Şekerin suda çözünmesi ve buzun erimesi fiziksel değişimdir: şeker ve su kendi yapılarını korur, suyun buharlaştırılmasıyla şeker geri elde edilir; buz erirken su hâl değiştirir ama aynı madde olarak kalır.

Sonuç ve çıkarım

Madde türünün değiştiği (yeni madde oluştuğu) olaylar kimyasal, maddenin yalnızca görünümünün ya da hâlinin değiştiği olaylar fiziksel değişimdir.

🧠 Fiziksel değişimde madde türü aynı kalır (çözünme, hâl değişimi); kimyasal değişimde yeni madde oluşur (gaz çıkışı, renk değişimi, geri dönmeme gibi ipuçları).

Evde bir de şunu dene: Şekerli sudan birkaç kaşığı geniş bir tabağa dök, üzerini tülbentle örtüp birkaç gün güneşli bir pencerede beklet; su uçunca tabağın dibinde ne kaldığına bak.

Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları

İlgili çalışmalar

• 📝 Madde ve Endüstri8. sınıf yazılıya hazırlık
• 🔬 Deney defteriEvde Deneyler · giriş yapınca açılır

8. sınıfın diğer deneyleri