1Tahmin et
Yükleniyor...
🥬 Kırmızı Lahana Sihri
Mutfağındaki mor bir sebze, birkaç damla limonla pembeleşip sabunla maviye dönebilir mi? Kırmızı lahanadan kendi renk değiştiren sıvını yapıyorsun.
- 8. sınıf
- Asit-Baz Ayraçları
- ⏱️ 20 dk
- 👨👩👧 Yetişkin gözetiminde
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 8. sınıf · Madde ve Endüstri · Asit-Baz Ayraçları
- İlgili kazanım
- F.8.4.4.3 Günlük hayatta ulaşılabilecek malzemeleri asit-baz ayracı olarak kullanır.
- Deneyin amacı
- Günlük hayattaki bir sebzenin asit-baz ayracı (indikatör) olarak nasıl kullanılabileceğini keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Bu deneyi evde bir yetişkinle ya da okulda öğretmeninin rehberliğinde yap; tek başına yapma.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Lahanayı yetişkin doğrasın; sıvıları tatma, yalnızca bu listedeki ev maddelerini kullan (çamaşır suyu, kireç çözücü gibi temizlik ürünleri kesinlikle yok) ve lahana boyası kıyafeti lekeler.
👨👩👧 Yetişkin gözetiminde. Bu deneyi evde bir yetişkinle ya da okulda öğretmeninin rehberliğinde yap; tek başına yapma.
Malzemeler
- Kırmızı lahana (yaklaşık çeyrek baş)
- Musluktan akan ılık su, kase ve süzgeç
- Şeffaf bardak (5 adet)
- Limon suyu ve beyaz sirke
- Karbonat (kabartma sodası; kabartma tozu değil)
- Kalıp sabun (köpürtülmüş sabunlu su için)
- Yemek kaşığı ve çay kaşığı
Adım adım uygulama
- Yetişkin kırmızı lahana yapraklarını küçük parçalara doğrasın.
- Parçaları kaseye koy, üzerine el sıcaklığında musluk suyu ekle ve ezerek 15 dakika beklet.
- Yetişkin sıvıyı süzsün; elde ettiğin mor suyu ayraç olarak sakla.
- Beş bardağı yan yana diz ve her birine 3 yemek kaşığı mor ayraç suyu koy.
- İlk bardağa 1 yemek kaşığı limon suyu, ikinci bardağa 1 yemek kaşığı sirke, üçüncü bardağa karşılaştırma için 1 yemek kaşığı su ekle ve karıştır.
- Dördüncü bardağa yarım çay kaşığı karbonat ekleyip tamamen çözünene kadar karıştır; kalıp sabunu bir kapta suyla köpürtüp beşinci bardağa bu sabunlu sudan 1 yemek kaşığı ekle.
- Bardakları beyaz bir kâğıdın önünde yan yana tut ve renkleri sırayla karşılaştır.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Limon suyu ve sirkeli bardaklar pembe-kırmızıya döndü, su bardağı mor (ya da hafif mavimsi mor) kaldı; karbonatlı ve sabunlu bardaklar mavi tonlarına (mavi ile mavi-yeşil arası) döndü
😮 Aynı mor sıvıdan çıkan renkler bir gökkuşağı şeridi gibi dizildi: pembeden mora, oradan maviye.
Bilimsel açıklama
🔬 Kırmızı lahanadaki antosiyanin adlı boya maddeleri, ortamın asitlik-bazlık durumuna göre molekül yapısını değiştirir ve bu yüzden rengi değişir. Asitli ortamda (yaklaşık pH 2-3) pembe-kırmızı, nötr ortamda (pH 7) mor, bazik ortamda (yaklaşık pH 8-10) mavi ile mavi-yeşil arası renkler görülür. Böyle renk değiştirerek ortamın asit, baz ya da nötr olduğunu gösteren maddelere ayraç (indikatör) denir. Ayraç rengi yaklaşık bir pH aralığı verir; kesin pH değeri için pH metre gerekir.
Sonuç ve çıkarım
Kırmızı lahana gibi günlük hayatta bulunan malzemeler asit-baz ayracı olarak kullanılabilir; rengi, çözeltinin asit, baz ya da nötr olduğunu gösterir.
🧠 Kırmızı lahana ayracı: asitte pembe-kırmızı, nötrde mor, bazda mavi-yeşil. Ayraç, rengiyle ortamı haber veren maddedir.
Evde bir de şunu dene: Beyaz kâğıt şeritleri ayraç suyuna batırıp kurut, sonra pamuklu çubukla sabunlu su ve limon suyuyla üzerine renkli gizli bir mesaj yaz.
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Üç bardağa eşit miktarda mor lahana suyu konup farklı maddeler ekleniyor. Bardaklarda gözlenen renkler sırasıyla hangisi gibi olur?
I. bardak
- 🟣 3 yemek kaşığı lahana suyu
- 🍋 1 yemek kaşığı limon suyu
II. bardak
- 🟣 3 yemek kaşığı lahana suyu
- 💧 1 yemek kaşığı su
III. bardak
- 🟣 3 yemek kaşığı lahana suyu
- 🧂 Yarım çay kaşığı karbonat (çözünmüş)
2Deney düzeneği yorumlama
Deneyde bir bardağa ayraçla birlikte yalnızca su eklenmesinin amacı nedir? Kırmızı lahana suyunun ayraç olarak nasıl çalıştığını açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Kırmızı lahana ayracı, bir maddenin pH değerini kesin olarak (örneğin 8,3) gösterir.”