💦 Delikli Şişe

Deney künyesi

Hedef sınıf ve konu

8. sınıf · Basınç · Sıvı Basıncı

İlgili kazanım

F.8.3.1.2 Sıvı basıncını etkileyen değişkenleri tahmin eder ve tahminlerini test eder.

Deneyin amacı

Sıvı basıncını hangi değişkenin etkilediğini kendi tahminini test ederek keşfedeceksin.

Nerede, kiminle?

Bu deneyi evde bir yetişkinle ya da okulda öğretmeninin rehberliğinde yap; tek başına yapma.

Güvenlik uyarıları

Malzemeler

• 🧴 Boş 1,5 litrelik plastik şişe
• 🚰 Musluk suyu
• 📏 Uzun bir yapışkan bant
• 🛁 Banyo küveti (ya da dışarıda sandalye ve leğen)
• 📱 Video çekmek için telefon

Adım adım uygulama

1. Yetişkin şişenin yan yüzünde alt alta üç delik açsın: tabandan 3, 9 ve 15 cm yukarıda, yaklaşık 3 mm genişliğinde.
2. Üç deliği tek bir uzun bant şeridiyle yukarıdan aşağıya kapat.
3. Şişeyi musluk suyuyla boyun kısmının başlangıcına kadar doldur ve kapağı açık bırak.
4. Şişeyi küvetin kenarına (ya da dışarıda sandalyenin üstüne), delikler küvete veya leğene bakacak şekilde yerleştir ve bir elinle sabit tut. Şişe yüksekte dursun; yerde olursa akışların düşme yüksekliği farklı olacağı için karşılaştırma yanıltıcı olur.
5. Bandı tek hamlede çek ve telefonla video çekerek suyun düştüğü yerleri izle.
6. Üç akışın düştüğü uzaklıkları karşılaştır: hangisi en uzağa, hangisi en yakına düştü?
7. Su seviyesi düşerken akışlardaki değişimi de izle.

İnteraktif deney etkinliği

Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.

Beklenen gözlem

Bilimsel açıklama

🔬 Sıvı içindeki basınç derinlikle artar: P = h · d · g (derinlik × sıvının yoğunluğu × yerçekimi ivmesi). En alt delik su yüzeyinden daha derinde olduğu için oradaki sıvı basıncı daha büyüktür ve su daha büyük hızla dışarı itilir. Su seviyesi düştükçe delik derinliği azalır, basınç küçülür ve akışlar kısalır. Akışın düştüğü uzaklık deliğin yerden yüksekliğine de bağlıdır; bu yüzden şişeyi yükseğe koyduk, asıl karşılaştırdığımız şey suyun delikten çıkış hızıdır. Sıvı basıncını derinlik ve sıvının cinsi (yoğunluğu) belirler; kabın şekli ve sıvı miktarı belirlemez.

Sonuç ve çıkarım

Sıvı basıncı derinlik arttıkça artar; bu değişkenin etkisi, yalnızca derinliği değiştirip diğer koşulları sabit tutan bir deneyle test edilebilir.

🧠 Sıvı basıncı = derinlik × yoğunluk × g. Derinlik ya da yoğunluk artarsa basınç artar; kabın şekli etkili değildir.

Evde bir de şunu dene: İnce uzun bir şişeyle aynı deneyi tekrarla ve aynı derinlikteki deliğin akışının değişip değişmediğini önce tahmin et, sonra test et.

Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları

İlgili çalışmalar

• 📝 Basınç8. sınıf yazılıya hazırlık
• 🔬 Deney defteriEvde Deneyler · giriş yapınca açılır

8. sınıfın diğer deneyleri