1Tahmin et
Yükleniyor...
🥛 Ters Bardak, Düşmeyen Kart
Suyla dolu bardak baş aşağı, altında yalnızca ince bir kart. Sence kart neyin sayesinde yerinde duruyor?
- 8. sınıf
- Gaz Basıncı ve Basıncın Uygulamaları
- ⏱️ 5 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 8. sınıf · Basınç · Gaz Basıncı ve Basıncın Uygulamaları
- İlgili kazanım
- F.8.3.1.3 Katı, sıvı ve gazların basınç özelliklerinin günlük yaşam ve teknolojideki uygulamalarına örnekler verir.
- Deneyin amacı
- Görünmeyen havanın bile her yöne kuvvet uyguladığını ve bunun günlük hayattaki izlerini keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Deneyi lavabonun üstünde ve kırılmayan plastik bardakla yap; dökülen suyu hemen sil ki kimse kaymasın.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- Kırılmayan plastik bardak
- Su
- Düz, ince plastik kart (eski bir kart ya da şeffaf plastik kapak)
- Bez ya da kâğıt havlu
Adım adım uygulama
- Plastik bardağı lavabonun üstünde ağzına kadar suyla doldur; içinde hava kabarcığı kalmasın.
- Bardağın ağız kenarını ıslat ve kartı bardağın ağzına yatay olarak yerleştir.
- Kartı bir elinle üstte bastırarak bardağı diğer elinle tut ve tek hareketle ters çevir.
- Kartı tutan elini yavaşça çek ve bardağı sabit tut.
- Kartın ve su düzeyinin 10 saniye boyunca ne yaptığını izle.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Kart düşmedi ve su dökülmedi
😮 Hiçbir şey tutmuyor gibi görünen kart, sanki havada yapışmış gibi yerinde kaldı.
Bilimsel açıklama
🔬 Hava da ağırlığı olan bir gaz karışımıdır; yeryüzünde yaklaşık 10 N/cm² (yaklaşık 100 kPa) açık hava basıncı uygular. Gaz basıncı her yöne etki eder, yani kartı aşağıdan yukarı doğru da iter. Bardaktaki yaklaşık 10 cm'lik su sütununun karta uyguladığı basınç ise yalnızca yaklaşık 1 kPa'dır, açık hava basıncının yaklaşık yüzde biri. Bardağın içine hava giremediği sürece su aşağı inemez ve açık hava basıncı kartı rahatlıkla yerinde tutar; ıslak kenar havanın içeri sızmasını engeller. Kartı bardağa çeken bir vakum yoktur; kart dışarıdaki hava tarafından itilir.
Sonuç ve çıkarım
Gazlar da basınç uygular ve açık hava basıncı her yönde etki eder; vantuz, pipetle içecek içme, damlalık ve serum seti gibi uygulamalar bu basınç farkından yararlanır.
🧠 Vakum emmez, dışarıdaki yüksek basınç iter. Pipet, vantuz ve damlalık hep açık hava basıncıyla çalışır.
Evde bir de şunu dene: Pipeti suya daldır, üst ucunu parmağınla kapatıp yukarı çek; su pipette kalır, parmağını kaldırınca boşalır. Neden?
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Lavabo üzerinde, ağzı ince plastik kartla kapatılmış üç plastik bardak ters çevriliyor ve kartı tutan el çekiliyor. Hangi düzenekte ya da düzeneklerde kart düşmez?
I. düzenek
- 🥤 Ağzına kadar su dolu bardak, hava kabarcığı yok
- 💳 Islak kenarlı kart
II. düzenek
- 🥤 Boş bardak (içinde yalnız hava)
- 💳 Islak kenarlı kart
III. düzenek
- 🥤 Ağzına kadar su dolu bardak, tabanında küçük bir delik var
- 💳 Islak kenarlı kart
Bardaklar ve kartlar özdeştir.
2Deney düzeneği yorumlama
Ters çevrilmiş su dolu bardakta kartı yerinde tutan nedir? Bir arkadaşınız “Kartı bardağa vakum çekiyor.” diyor; bu görüşü değerlendiriniz.
3Deney düzeneği yorumlama
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Açık hava basıncı yalnızca yukarıdan aşağıya doğru etki eder.”