1Tahmin et
Yükleniyor...
🐦 Gaga Olimpiyatı
Bir kuşun gagası, yemek tabağına uygun bir çatal-kaşık takımı gibidir. Mutfaktaki aletlerle üç farklı ‘gaga’ yarışacak.
- 8. sınıf
- Adaptasyon (Çevreye Uyum)
- ⏱️ 15 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 8. sınıf · DNA ve Genetik Kod · Adaptasyon (Çevreye Uyum)
- İlgili kazanım
- F.8.2.4.1 Canlıların yaşadıkları çevreye uyumlarını gözlem yaparak açıklar.
- Deneyin amacı
- Canlıların yapılarının beslenme biçimlerine ve çevrelerine nasıl uyum sağladığını keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Deneyde kullandığın pirinci ve suyu yeme-içme, cımbızın uçlarını yüzüne ve gözüne yaklaştırma ve dökülen suyu sil.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- Cımbız (ince uçlu gaga)
- Yemek kaşığı (kepçe gaga)
- Pipet (emici gaga)
- Su dolu kase ve suda yüzen 20 küçük kâğıt parçası (balıklar)
- Ağzı yaklaşık 2 cm, boyu cımbızından kısa (6-8 cm) iki küçük dar ağızlı şişe veya kavanoz
- 10 pirinç tanesi (böcekler)
- Boş bardak (yuva) ve zaman tutmak için telefon
Adım adım uygulama
- Birinci şişenin dibine 10 pirinç tanesi, ikinci şişeye 3 cm yüksekliğinde su (nektar) koy; ikisi de ağzı küçük olduğu için kaşığın girmeyeceği boyda olsun.
- Her tur 20 saniye sürsün; toplanan besini yuva olarak koyduğun boş bardağa aktar. Besinleri yeme-içme.
- Balıklar: sırasıyla kaşık, cımbız ve pipetle kâğıt parçalarını kaseden yuvaya aktarmaya çalış; her turdan sonra yuvadaki parçaları say.
- Böcekler: aynı sırayla aletleri birinci şişedeki pirinçler için dene; alet şişenin dibine ulaşamazsa o turu 0 say.
- Nektar: aynı sırayla aletleri ikinci şişedeki su için dene. Pipetle suyu ağzınla çekme; pipeti suya daldır, üst ucunu parmağınla kapat, kaldır ve yuvanın üstünde parmağını kaldır.
- Sonuçları 3 alet × 3 besin olarak kâğıda yaz ve her besin için en başarılı aleti işaretle.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Balıklarda kaşık, böceklerde cımbız, nektarda pipet en başarılı oldu
😮 Aynı mutfak çekmecesinden çıkan üç alet, farklı yemek masalarında yarışı sırayla kazandı.
Bilimsel açıklama
🔬 Canlıların yapıları yaşadıkları çevreye ve beslenme biçimlerine uygundur; buna adaptasyon (çevreye uyum) denir. Kaşık, geniş ve yassı gagayla suda besin toplayan kuşlara; cımbız, ince sivri gagalı böcekçil kuşlara; pipet ise uzun ince gagayla nektar içen sinek kuşlarına benzetilir. Bir popülasyonda bireyler arasında kalıtsal farklar vardır; çevreye daha uygun özelliğe sahip bireyler daha iyi beslenip hayatta kalır, üreyip bu özelliği yavrularına aktarır (doğal seçilim). Bu deney bir modeldir: bir kuş, ihtiyaç duydu diye gagasını yaşadığı sürede değiştirmez; uyum nesiller boyunca ortaya çıkar.
Sonuç ve çıkarım
Canlıların yapıları yaşadıkları çevreye ve besinlerine uygundur. Bu uyumlar, nesiller boyunca doğal seçilimle ortaya çıkan adaptasyonlardır.
🧠 Adaptasyon, canlının yapı veya davranışının çevreye uygun olmasıdır; uygun özellik taşıyanlar hayatta kalıp o özelliği yavrularına aktarır.
Evde bir de şunu dene: Çamaşır mandalıyla iri bir kuru fasulyeyi tutup taşımayı dene ve hangi tür besine uygun bir gaga olabileceğini yorumla.
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Gaga olimpiyatında iki tur karşılaştırılıyor. Bu karşılaştırmadan hangi sonuç çıkarılır?
I. tur
- 🥢 Cımbız (ince uçlu gaga)
- 🍾 Ağzı 2 cm olan dar şişe
- 🍚 Dipte 10 pirinç tanesi (böcek)
II. tur
- 🥄 Yemek kaşığı (kepçe gaga)
- 🍾 Ağzı 2 cm olan dar şişe
- 🍚 Dipte 10 pirinç tanesi (böcek)
Her tur 20 saniye sürmüştür. Kaşık şişenin ağzından giremediği için II. tur 0 sayılmıştır.
2Deney düzeneği yorumlama
Bu modelde bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenleri yazınız. “Bir kuş, ihtiyaç duyduğu için gagasının şeklini değiştirir.” ifadesini değerlendiriniz.
3Deney düzeneği yorumlama