1Tahmin et
Yükleniyor...
🪙 Kaybolan Para Gizemi
Bir madeni para kasenin dibinde, ama sen onu göremiyorsun. Peki suyu doldurmak parayı nasıl ortaya çıkarabilir?
- 7. sınıf
- Işığın Kırılması
- ⏱️ 10 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 7. sınıf · Işığın Kırılması Ve Mercekler · Işığın Kırılması
- İlgili kazanım
- FB.7.4.1 Ortam değiştiren ışığın izlediği yolu gözlemleyerek kırılma olayına yönelik bilimsel çıkarım yapabilme
- Deneyin amacı
- Işığın bir ortamdan başka bir ortama geçerken yolunun nasıl değiştiğini, yani ışığın kırılmasını keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Suyu yavaş doldur, dökülen suyu hemen sil (zemin kayganlaşır) ve madeni parayı ağzına alma.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- İçi görünmeyen (opak) derin bir kase
- Madeni para
- Küçük bir bant parçası
- Su dolu bir sürahi veya bardak
- Yardımcı bir arkadaş veya aile bireyi
Adım adım uygulama
- Madeni parayı küçük bir bant parçasıyla kasenin dibinin ortasına tuttur ve kaseyi masaya koy.
- Kaseye yandan bak ve yavaşça geri çekil; para kasenin kenarı yüzünden tam görünmez olunca dur.
- Başını ve gözünü bu noktada sabit tut, kaseye dokunma.
- Yardımcın kasenin iç duvarından, parayı kımıldatmadan çok yavaş su doldursun.
- Su yükselirken parayı izle ve görünmeye başladığı anda yardımcına dur de.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Para yerinden oynamadığı hâlde görünür oldu, sanki yukarı çıkmış gibiydi
😮 Parayı kimse kıpırdatmadı, ama gözün onu gerçek yerinden daha yukarıda görüyor!
Bilimsel açıklama
🔬 Paradan çıkan ışık sudan havaya geçerken yön değiştirir, yani kırılır; hızlandığı için normalden uzaklaşarak su yüzeyine yaklaşan bir yol izler. Gözümüz ışığın hep doğru çizgi boyunca geldiğini varsayar ve kırılan ışınları geriye doğru uzatır. Bu yüzden parayı gerçek yerinden daha yukarıda görürüz (sanal görüntü); kırılan ışınlar kasenin kenarının üstünden aşıp gözümüze ulaştığı için para görünür olur.
Sonuç ve çıkarım
Işık bir ortamdan başka bir ortama (su ve hava gibi) geçerken yönünü değiştirir; buna ışığın kırılması denir. Kırılma yüzünden sudaki cisimler gerçek konumlarından farklı görünür.
🧠 Sudan havaya geçen ışık normalden uzaklaşır; bu yüzden sudaki cisimler gerçekte olduğundan daha yukarıda ve daha sığda görünür.
Evde bir de şunu dene: Kalemi yarısına kadar su dolu şeffaf bir bardağa koy ve yandan bak; kalem su yüzeyinde neden kırık görünüyor?
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Göz aynı noktada sabit tutularak iki durum karşılaştırılıyor. Bu karşılaştırmadan hangi sonuca ulaşılır?
I. durum
- 🥣 Boş, opak kase
- 🪙 Dibe bantlanmış para
- 👁️ Göz, paranın kase kenarı yüzünden tam görünmediği noktada
II. durum
- 🥣 Su doldurulmuş aynı kase
- 🪙 Aynı yerde bantlı para
- 👁️ Göz aynı noktada
II. durumda para görünür hâle gelmiştir.
2Deney düzeneği yorumlama
Bu deneyin bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenlerini yazınız. Paranın kasenin dibine bantlanmasının ve gözün sabit tutulmasının nedenini açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Kaseye su doldurulduğunda gözümüz parayı gerçek yerinden daha yukarıda görür.”