1Tahmin et
Yükleniyor...
🎈 Statik Balon Gösterisi
Bir balon, kâğıt parçalarını havaya sıçratabilir mi? Üstelik onlara dokunmadan! Gizli bir güç var, hadi onu ortaya çıkaralım.
- 7. sınıf
- Elektriklenme Çeşitleri
- ⏱️ 10 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 7. sınıf · Elektriklenme · Elektriklenme Çeşitleri
- İlgili kazanım
- FB.7.6.2 Elektriklenme çeşitlerini belirlemeye yönelik deney yapabilme
- Deneyin amacı
- Sürtünmeyle yüklenen bir cismin yüksüz cisimleri neden çektiğini, yani elektriklenme çeşitlerini keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Balonu ağzına alma, patlayan balon parçalarını hemen çöpe at; lateks alerjin varsa bu deneyi yapma ve musluk çevresine dökülen suyu sil.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- Balon
- Yün kazak (veya kuru saç)
- Kâğıt mendil
- Musluk (ince su akıntısı için)
- Düz boyalı bir duvar
Adım adım uygulama
- Kâğıt mendili elinle tırnağından küçük parçalara ayır ve masaya dök.
- Balonu şişirip ağzını bağla; odanın ve havanın kuru olduğundan emin ol (nemli havada yük çabuk kaybolur).
- Balonu yün kazağa aynı yönde 20 kez sürt.
- Balonu mendil parçalarına dokundurmadan 2 cm kadar yaklaştır ve izle.
- Balonu yeniden sürt, düz boyalı duvara bastırıp yavaşça bırak.
- Balonu bir kez daha sürt; musluğu çok ince bir su çizgisi akacak şekilde aç ve balonu suya değdirmeden 1-2 cm yanında tut.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Parçalar balona doğru sıçrayıp yapıştı
😮 Balonun parçalara dokunmadığı hâlde onları havaya kaldırması çok şaşırtıcı!
Bilimsel açıklama
🔬 Balonu yüne sürtünce elektronlar yünden balona geçer; balon negatif (−), yün pozitif (+) yüklenir. Buna sürtünme ile elektriklenme denir. Yüklü balon mendil parçasına dokunmadan yaklaşınca parçanın içindeki yükler yer değiştirir ve balona bakan yüzeyde zıt işaretli yükler toplanır. Zıt yükler birbirini çektiği için parça balona sıçrar; buna etki ile elektriklenme denir. Parçanın toplam yükü yine sıfırdır, değişen sadece yük dağılımıdır.
Sonuç ve çıkarım
Sürtünmeyle yüklenen bir cisim, yüksüz bir cisme dokunmadan yaklaştırıldığında onun yük dağılımını değiştirerek çekebilir. Elektriklenme sürtünme, dokunma ve etki ile gerçekleşir.
🧠 Sürtünme: elektron geçişiyle yüklenme. Etki: dokunmadan yük dağılımının değişmesi. Dokunma: yüklü cismin yüksüz cisme değerek yükünü paylaşması.
Evde bir de şunu dene: Mendil parçaları balona yapıştıktan sonra bazen geri sıçrar; nedeni dokunma ile elektriklenme olabilir mi, düşün.
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Balonun yün kazağa sürtülmesinin yüklenmesine etkisini incelemek isteyen bir öğrenci hangi düzenekleri karşılaştırmalıdır?
I. düzenek
- 🎈 Yün kazağa 20 kez sürtülmüş balon
- 🧻 Masadaki küçük mendil parçaları
- 🌬️ Kuru oda
II. düzenek
- 🎈 Hiç sürtülmemiş balon
- 🧻 Masadaki küçük mendil parçaları
- 🌬️ Kuru oda
III. düzenek
- 🎈 Yün kazağa 20 kez sürtülmüş balon
- 🧻 Masadaki küçük mendil parçaları
- 💦 Çok nemli oda
Balon her seferinde parçalara 2 cm kadar yaklaştırılmış, değdirilmemiştir.
2Deney düzeneği yorumlama
Yün kazağa sürtülen balon, mendil parçalarına dokunmadan onları kendine çeker. Bu olayda hangi elektriklenme çeşitlerinin gerçekleştiğini açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama
Aşağıdaki ifade doğru mu, yanlış mı?
“Balon yün kazağa sürtüldüğünde kazaktan balona proton geçer ve balon pozitif yüklenir.”