🍬 Şeker Yarışı

Deney künyesi

Hedef sınıf ve konu

7. sınıf · Maddenin Doğasına Yolculuk · Çözünme Hızı

İlgili kazanım

FB.7.5.9 Çözünme hızına etki eden faktörler ile ilgili hipotez oluşturabilme

Deneyin amacı

Çözünme hızını hangi etkenlerin değiştirdiğini, hipotez kurup değişkenleri kontrol ederek keşfedeceksin.

Nerede, kiminle?

Güvenlik uyarısında belirtilen adımlarda bir yetişkinden ya da öğretmeninden yardım iste.

Güvenlik uyarıları

Malzemeler

• 🥛 Aynı boyutta 4 bardak
• 🍬 Küp şeker (4 adet)
• 🚰 Soğuk musluk suyu ve musluktan akan sıcak su
• ⏱️ Telefon kronometresi
• 🥄 Kaşık ve küçük bir poşet
• 📝 Kâğıt ve kalem

Adım adım uygulama

1. Kâğıda hipotezini yaz: Hangi bardakta şeker en önce, hangisinde en son kaybolur? Nedenini de ekle.
2. Dört bardağa da yarım su bardağı su koy: ikisine soğuk su, ikisine musluktan akan en sıcak su (bunu yetişkin ayarlasın).
3. Dört şeker küpünden ikisini ayrı ayrı küçük poşete koyup kaşığın arkasıyla toz hâline getir; diğer ikisi bütün kalsın.
4. Bardakların önüne kâğıt etiket koy: soğuk-küp, soğuk-toz, sıcak-küp, sıcak-toz.
5. Kronometreyi başlatıp şekerleri dört bardağa olabildiğince aynı anda bırak; hiçbir bardağı karıştırma ve kımıldatma.
6. Birinci, ikinci ve beşinci dakikada bardaklara bak ve hangisinde ne kadar şeker kaldığını not et. Soğuk-küp bardağını 15 dakikaya kadar izle; hâlâ şeker kaldıysa bunu da yaz.
7. Sonuçları hipotezinle karşılaştır: Neyi doğru, neyi yanlış tahmin ettin? Sonra şekeri kalan bardakları kaşıkla karıştır ve ne olduğunu izle.

İnteraktif deney etkinliği

Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.

Beklenen gözlem

Bilimsel açıklama

🔬 Çözünmede su tanecikleri şekerin yüzeyindeki taneciklere çarpıp onları birbirinden ayırır ve aralarına dağıtır; şeker yok olmaz, gözle görülemeyecek kadar küçük taneciklere ayrılır. Toz şekerde suyla temas eden yüzey çok daha geniştir; su aynı anda daha çok taneciğe ulaşır ve çözünme hızlanır. Su ısındıkça tanecikler daha hızlı hareket eder, şekerle daha sık çarpışır ve çözünme yine hızlanır. Bu kadar az şeker zamanla dört bardakta da çözünür; değişen, çözünen miktar değil çözünme hızıdır.

Sonuç ve çıkarım

Sıcaklığın artması ve çözünen maddenin tanecik boyutunun küçülmesi çözünme hızını artırır. Bir etkeni test ederken diğer değişkenler (miktar, karıştırma) sabit tutulmalıdır.

🧠 Çözünme hızı, birim zamanda çözünen madde miktarıdır. Sıcaklık ↑ ya da tanecik boyutu ↓ olunca hız ↑. Adil deneyde yalnızca tek değişken değişir.

Evde bir de şunu dene: Aynı deneyi bu kez her bardağı aynı şekilde karıştırarak yap ve karıştırmanın hızı nasıl değiştirdiğini önce hipotezle, sonra kronometreyle ölç.

Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları

İlgili çalışmalar

• 📝 Maddenin Doğasına Yolculuk7. sınıf yazılıya hazırlık
• 🧪 Atom AtölyesiSimülasyon · yeni sekmede açılır
• 🧪 Atom Modeli Zaman ÇizelgesiSimülasyon · yeni sekmede açılır
• 🧪 Molekül LaboratuvarıSimülasyon · yeni sekmede açılır
• 🧪 Saf Madde DedektifiSimülasyon · yeni sekmede açılır
• 🧪 Periyodik Tablo KeşfiSimülasyon · yeni sekmede açılır
• 🧪 Bileşik Formülleri AtölyesiSimülasyon · yeni sekmede açılır
• 🧪 Karışımlar LaboratuvarıSimülasyon · yeni sekmede açılır
• 🧪 Çözünme Hızı LaboratuvarıSimülasyon · yeni sekmede açılır
• 🧪 Karışım Ayırma AtölyesiSimülasyon · yeni sekmede açılır
• 🔬 Deney defteriEvde Deneyler · giriş yapınca açılır

7. sınıfın diğer deneyleri