1Tahmin et
Yükleniyor...
🚗 Sürtünme Rampası
Araba aynı yokuştan iniyor ama her yerde aynı yere varmıyor. Sırrı yüzeylerde saklı; şimdi onları yarıştıracağız.
- 5. sınıf
- Sürtünme Kuvveti
- ⏱️ 10 dk
- 🏠 Evde yapılabilir
Deney künyesi
- Hedef sınıf ve konu
- 5. sınıf · Kuvveti Tanıyalım · Sürtünme Kuvveti
- İlgili kazanım
- FB.5.2.4 Sürtünme kuvvetinin çeşitli ortamlardaki etkilerine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme
- Deneyin amacı
- Bu deneyde yüzeylerin arabanın hareketini nasıl etkilediğini keşfedeceksin.
- Nerede, kiminle?
- Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Güvenlik uyarıları
⚠️ Deneyi yerde yap ki araba masadan düşmesin; kitap yığınını sağlam kur ve yerdeki eşyalara takılmamaya dikkat et.
🏠 Evde yapılabilir. Malzemeleri evde kolayca bulunur; güvenlik uyarısına dikkat ederek yapabilirsin.
Malzemeler
- 2-3 kitap (rampa için)
- Kalın karton veya bir kitap kapağı (rampa yüzeyi)
- Tekerlekli oyuncak araba
- Havlu
- Halı parçası veya kalın battaniye
- Mezura veya uzun cetvel
Adım adım uygulama
- Kitapları yerde (parke veya fayans zeminde) üst üste koy ve kartonu bir ucu kitaplarda, diğer ucu zeminde olacak şekilde rampa yap. Rampanın üstüne bir başlangıç işareti koy.
- Önce rampanın önü çıplak zeminken arabayı işaretten itmeden bırak; rampanın bittiği yerden arabanın durduğu noktaya kadar olan yolu ölç.
- Rampanın önüne havlu serip aynı işlemi yap ve yolu ölç.
- Rampanın önüne halıyı veya battaniyeyi serip aynı işlemi yap ve yolu ölç.
- Her yüzeyde denemeyi üç kez tekrar et; sonuçların benzer olup olmadığına bak.
İnteraktif deney etkinliği
Sonucu tahmin et, adımları sırala, gözlemi seç ve yorumla. Deneyi gerçekten yapmadan önce ya da yaptıktan sonra çözebilirsin.
- 1. Tahmin et
- 2. Adımları sırala
- 3. Sonucu seç
- 4. Yorumla
Beklenen gözlem
Önce etkinlikte tahmin et, sonra burayı aç
Araba en uzağa çıplak zeminde gitti; havlu ve halı (battaniye) gibi tüylü yüzeylerde daha kısa yol gitti.
😮 Araba havluya girince sanki görünmez bir el onu yavaşlattı; oysa rampa ve bırakma yeri aynıydı.
Bilimsel açıklama
🔬 Araba ilerlerken tekerlekleriyle yüzey arasında, harekete zıt yönde bir sürtünme kuvveti oluşur. Pürüzlü ve tüylü yüzeylerde sürtünme kuvveti daha büyüktür; araba çabuk yavaşlar ve kısa yol gider. Düz ve kaygan yüzeylerde sürtünme küçüktür, araba daha uzağa gider. Üç denemede de aynı sıralamayı görmen, bunun bir rastlantı olmadığını gösterir.
Sonuç ve çıkarım
Sürtünme kuvveti, yüzeyin pürüzlülüğüne bağlıdır. Yüzey pürüzlü oldukça hareket daha çok zorlaşır. Birkaç deneyde aynı sonucu görüp genelleme yapabiliriz.
🧠 Pürüzlü yüzeyde sürtünme kuvveti büyüktür; düz ve kaygan yüzeyde küçüktür.
Evde bir de şunu dene: Katlanmış gazete gibi yeni bir yüzey seç, arabanın ne kadar gideceğini önce tahmin et, sonra ölçerek kontrol et.
Yazılıda karşına çıkabilecek deney soruları
1Deney düzeneği yorumlama
Yüzeyin cinsinin oyuncak arabanın gittiği yola etkisini incelemek isteyen bir öğrenci hangi düzenekleri karşılaştırmalıdır?
I. düzenek
- 📚 Aynı rampa
- 🚗 Araba başlangıç işaretinden bırakılıyor
- 🟫 Rampanın önü çıplak parke
II. düzenek
- 📚 Aynı rampa
- 🚗 Araba başlangıç işaretinden bırakılıyor
- 🧺 Rampanın önü havlu
III. düzenek
- 📚 Aynı rampa
- 🚗 Araba rampanın daha alt bir noktasından bırakılıyor
- 🧺 Rampanın önü havlu
Tüm düzeneklerde aynı araba kullanılmış ve araba itilmeden bırakılmıştır.
2Deney düzeneği yorumlama
Araba havlu serili yüzeyde neden daha kısa yol gider? Her yüzeyde denemenin üç kez tekrarlanmasının nedenini de açıklayınız.
3Deney düzeneği yorumlama